प्रस्तावना:
हवामानाचा सोरायसिसवर परिणाम होतो का? ऋतुमानानुसार त्वचेची काळजी कशी घ्यावी? – Does Weather Affect Psoriasis? Understanding Seasonal Changes and Skin Care in marathi – हिवाळ्यात त्वचा अधिक कोरडी आणि खाजरी होते का? उन्हाळ्यात घामामुळे त्वचेचा त्रास वाढतो का? किंवा पावसाळ्यात त्वचेवर जळजळ आणि अस्वस्थता जाणवते का?
सोरायसिस असलेल्या अनेक व्यक्तींना ऋतू बदलताना त्वचेतील बदल जाणवू शकतात. काहींना थंड आणि कोरड्या हवेत त्रास वाढतो, तर काहींना उष्णता, घाम किंवा उन्हामुळे अधिक अस्वस्थ वाटते.
मात्र, हवामानाचा परिणाम प्रत्येक व्यक्तीवर सारखा होत नाही. काही लोकांना उन्हाळ्यात आराम मिळतो, तर काहींना त्याच काळात त्रास वाढू शकतो.
मग हवामानाचा सोरायसिसवर परिणाम होतो का? होय, काही व्यक्तींमध्ये होऊ शकतो. तापमान, हवेतील ओलावा, सूर्यप्रकाश आणि घरातील वातावरण यांचा त्वचेच्या लक्षणांवर परिणाम होऊ शकतो.
या लेखात वेगवेगळ्या ऋतूंमध्ये सोरायसिसमध्ये कोणते बदल दिसू शकतात आणि त्वचेची काळजी कशी घ्यावी, हे समजून घेऊया.
हवामान आणि सोरायसिस यांचा संबंध काय आहे?
सोरायसिस हा रोगप्रतिकारक यंत्रणेशी संबंधित दीर्घकालीन त्वचारोग आहे. यामध्ये त्वचेच्या पेशी नेहमीपेक्षा वेगाने तयार होतात. त्यामुळे त्वचेवर जाड, खवलेदार चट्टे दिसू शकतात. काही वेळा खाज, जळजळ, भेगा किंवा दुखणेही जाणवते.
हवामानामुळे सोरायसिस निर्माण होत नाही. मात्र, तापमान, हवेतील ओलावा, सूर्यप्रकाश आणि घरातील वातावरणातील बदलांमुळे आधीपासून असलेला त्रास काही व्यक्तींमध्ये वाढू शकतो.
उदाहरणार्थ, हिवाळ्यात हवा कोरडी असते आणि सूर्यप्रकाश कमी मिळू शकतो. उन्हाळ्यात घाम, ऊन आणि वातानुकूलित खोल्यांमध्ये जास्त वेळ राहणे यांचा त्वचेवर परिणाम होऊ शकतो.
म्हणून हवामान हा संभाव्य परिणाम करणारा घटक आहे; तो प्रत्येक वेळी त्रास वाढवेलच असे नाही.
वेगवेगळ्या हवामानात सोरायसिसवर कसा परिणाम होऊ शकतो?
१. थंडी आणि हिवाळा
हिवाळ्यात काही व्यक्तींना सोरायसिसचा त्रास अधिक जाणवतो.
थंड हवेत ओलावा कमी असू शकतो. घरातील गरम हवा किंवा हीटरमुळेही वातावरण कोरडे होते. त्यामुळे त्वचेतील ओलावा कमी होऊन त्वचा कोरडी, ताणलेली, खाजरी किंवा फाटलेली वाटू शकते.
या काळात बाहेर जाणे आणि सूर्यप्रकाश मिळणेही कमी होऊ शकते. त्यामुळे काही लोकांना त्वचेवरील चट्टे अधिक त्रासदायक वाटतात.
काय जाणवू शकते?
- त्वचेचा कोरडेपणा आणि खवले वाढणे.
- खाज किंवा त्वचा ताणल्यासारखी वाटणे.
- चट्ट्यांवर भेगा पडणे.
- आधीचे चट्टे जाड किंवा अधिक अस्वस्थ करणारे होणे.
त्वचेची काळजी कशी घ्यावी?
- त्वचेला अनुकूल मॉइश्चरायझर नियमित लावा.
- खूप गरम पाण्याऐवजी कोमट पाणी वापरा.
- अंघोळीचा वेळ कमी ठेवा.
- सौम्य आणि सुगंध नसलेली स्वच्छता उत्पादने वापरा.
- त्वचेला घासणारे कपडे टाळा.
- घरातील हवा खूप कोरडी असल्यास हवेतील ओलावा वाढवणारे साधन वापरण्याबद्दल विचार करा.
तरीही त्रास वाढत असल्यास डॉक्टरांशी उपचारांबद्दल चर्चा करा.
२. उष्ण हवामान आणि उन्हाळा
उन्हाळ्याचा परिणाम प्रत्येक व्यक्तीमध्ये वेगळा असतो.
काही लोकांना या काळात नैसर्गिक सूर्यप्रकाश आणि हवेतील अधिक ओलाव्यामुळे त्वचेत सुधारणा जाणवू शकते. मात्र, इतरांना घाम, उष्णता, उन्हामुळे त्वचा भाजणे किंवा जळजळ यामुळे त्रास वाढू शकतो.
घाम त्वचेच्या घड्यांमध्ये किंवा कपड्यांमुळे घर्षण होणाऱ्या भागांत साचू शकतो. त्यामुळे काही व्यक्तींना खाज किंवा अस्वस्थता जाणवते.
काय जाणवू शकते?
- घाम आल्यानंतर खाज वाढणे.
- त्वचेच्या घड्यांमध्ये जळजळ.
- घट्ट किंवा ओले कपडे घातल्यावर अस्वस्थता.
- उन्हामुळे त्वचा भाजल्यानंतर त्रास वाढणे.
त्वचेची काळजी कशी घ्यावी?
- हलके आणि हवेशीर कपडे वापरा.
- घामाने किंवा पावसाने ओले झालेले कपडे लवकर बदला.
- जास्त घाम आल्यावर त्वचा हलक्या हाताने स्वच्छ करा.
- त्वचा कोरडी वाटल्यास मॉइश्चरायझर लावा.
- अतिप्रमाणात उन्हात राहणे टाळा आणि त्वचा भाजणार नाही याची काळजी घ्या.
मर्यादित सूर्यप्रकाशामुळे काही लोकांना फायदा होऊ शकतो. मात्र, मुद्दाम उन्हात त्वचा भाजणे किंवा टॅनिंग करणे सुरक्षित नाही.
३. पावसाळा आणि हवेतील जास्त ओलावा
पावसाळ्यात हवेतील ओलावा वाढतो. कपडे आणि पादत्राणे ओले राहू शकतात. रोजच्या सवयींमध्येही बदल होतात.
हवेतील ओलाव्यामुळे काही लोकांचा त्वचेचा कोरडेपणा कमी होऊ शकतो. मात्र, घाम, ओले कपडे आणि सततचे घर्षण यामुळे इतरांना त्रास होऊ शकतो.
काय जाणवू शकते?
- जास्त घाम येणे.
- त्वचेच्या घड्यांमध्ये अस्वस्थता.
- कपड्यांमुळे घर्षण होणे.
- ओले कपडे किंवा पादत्राणे जास्त वेळ वापरल्याने त्वचेची जळजळ.
त्वचेची काळजी कशी घ्यावी?
- ओले कपडे शक्य तितक्या लवकर बदला.
- त्वचेच्या घड्या स्वच्छ आणि हलक्या हाताने कोरड्या ठेवा.
- हवेशीर आणि आरामदायक कपडे वापरा.
- त्वचा जोराने घासू नका.
- डॉक्टरांनी दिलेले उपचार नियमित सुरू ठेवा.
हवेतील जास्त ओलावा असल्याने सोरायसिस नक्कीच कमी होतो असे नाही. तुमच्या त्वचेची प्रतिक्रिया लक्षात घ्या.
४. तापमानात अचानक बदल
बाहेर उष्ण हवामान आणि घरात किंवा कार्यालयात जोरदार वातानुकूलन असल्यास त्वचेची काळजी घेणे कठीण होऊ शकते.
वातानुकूलित खोलीतील हवा कोरडी होऊ शकते. त्यामुळे काही व्यक्तींना त्वचेचा कोरडेपणा जाणवतो. तापमानातील अचानक बदलांमुळेही काहींना अस्वस्थ वाटू शकते.
काय करता येईल?
- योग्य मॉइश्चरायझर जवळ ठेवा.
- वातानुकूलनाच्या थेट वाऱ्यासमोर बसणे टाळा.
- घरात जास्त वेळ राहिल्यानंतर त्वचेत बदल होतात का ते पाहा.
- त्वचेची काळजी घेण्याची दिनचर्या नियमित ठेवा.
५. सूर्यप्रकाश: काहींना फायदेशीर, तर काही वेळा हानिकारक
सूर्यप्रकाशात अतिनील किरणे असतात. योग्य वैद्यकीय देखरेखीखाली दिला जाणारा UVB प्रकाशोपचार सोरायसिसची लक्षणे कमी करण्यासाठी वापरला जातो.
काही लोकांना मर्यादित नैसर्गिक सूर्यप्रकाशामुळेही त्वचेत सुधारणा जाणवू शकते. मात्र, जास्त ऊन लागल्याने त्वचा भाजू शकते. त्वचेला झालेल्या दुखापतीनंतर काही व्यक्तींमध्ये नवीन सोरायसिसचे चट्टे दिसू शकतात.
लक्षात ठेवा:
- मुद्दाम त्वचा भाजू देऊ नका.
- उन्हापासून योग्य संरक्षण घ्या.
- प्रकाशोपचार योग्य आहे का, हे डॉक्टरांना विचारा.
- डॉक्टरांनी दिलेले उपचार सोडून केवळ उन्हावर अवलंबून राहू नका.
वैद्यकीय प्रकाशोपचार ठरावीक पद्धतीने आणि देखरेखीखाली केला जातो. तो टॅनिंग किंवा कडक उन्हात बसण्यासारखा नाही.
प्रत्येक व्यक्तीमध्ये ऋतूनुसार सोरायसिस वाढतो का?
नाही. हवामानाचा परिणाम प्रत्येक व्यक्तीमध्ये वेगळा असतो.
काहींना हिवाळ्यात त्रास वाढतो आणि उन्हाळ्यात कमी होतो. काहींना वर्षभर फारसा बदल जाणवत नाही. तर काहींना उष्ण आणि दमट हवामानात अधिक अस्वस्थ वाटते.
यावर पुढील गोष्टींचा परिणाम होऊ शकतो:
- सोरायसिसचा प्रकार आणि तीव्रता.
- त्वचेची काळजी घेण्याची पद्धत.
- घरात आणि बाहेर घालवलेला वेळ.
- सूर्यप्रकाश आणि त्वचा भाजण्याचा धोका.
- ताण, झोप आणि अलीकडील आजार.
- सुरू असलेले उपचार आणि एकूण आरोग्य.
त्वचेचा त्रास वाढला म्हणजे त्याचे कारण फक्त हवामानच आहे असे समजू नका. अचानक बदल जाणवल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
हवामानामुळे होणाऱ्या बदलांची नोंद कशी ठेवावी?
हवामान आणि त्वचेतील बदल यांचा काही संबंध आहे का, हे समजण्यासाठी साधी वही उपयोगी ठरू शकते.
| काय नोंदवावे? | कोणती माहिती लिहावी? |
| तारीख आणि हवामान | उष्ण, थंड, पावसाळी, कोरडे किंवा दमट |
| त्वचेची लक्षणे | खाज, खवले, लालसरपणा, कोरडेपणा किंवा भेगा |
| त्रासाची तीव्रता | सौम्य, मध्यम किंवा तीव्र |
| बाहेरील वातावरण | सूर्यप्रकाश, वारा किंवा पाऊस |
| घरातील वातावरण | वातानुकूलन, हीटर किंवा कोरडी हवा |
| रोजच्या सवयी | घाम, अंघोळ, कपडे आणि झोप |
| उपचार | औषधे आणि त्वचेची काळजी घेण्यासाठी वापरलेली उत्पादने |
| छायाचित्रे | सारख्या प्रकाशात घेतलेली छायाचित्रे |
काही आठवडे किंवा वेगवेगळ्या ऋतूंमध्ये नोंदी ठेवा. एकदाच त्रास वाढला म्हणून हवामानच कारणीभूत आहे असे सिद्ध होत नाही. वारंवार दिसणारा संबंध डॉक्टरांशी चर्चेसाठी उपयोगी ठरतो.
प्रत्येक ऋतूत त्वचेची काळजी घेण्यासाठी सोपे उपाय
हवामान बदलले की संपूर्ण दिनचर्या बदलण्याची गरज नाही. काही साध्या सवयी वर्षभर उपयोगी ठरू शकतात.
१. मॉइश्चरायझर लावा: त्वचेचा कोरडेपणा कमी करण्यासाठी योग्य मॉइश्चरायझर नियमित वापरा.
२. खूप गरम पाण्याने अंघोळ टाळा: गरम पाण्यामुळे त्वचा अधिक कोरडी होऊ शकते.
३. सौम्य उत्पादने वापरा: त्वचेला त्रास देणारे साबण, स्क्रब आणि उत्पादने टाळा.
४. त्वचेचे संरक्षण करा: शक्यतो ओरखडे, घर्षण आणि उन्हामुळे त्वचा भाजणे टाळा.
५. आरामदायक कपडे वापरा: त्वचेला घासणार नाहीत आणि घाम साचू देणार नाहीत असे कपडे निवडा.
६. उपचार नियमित घ्या: ऋतू बदलला म्हणून डॉक्टरांनी दिलेली औषधे स्वतःहून बंद करू नका.
७. इतर कारणांकडेही लक्ष द्या: संसर्ग, मानसिक ताण आणि काही औषधांमुळेही सोरायसिस वाढू शकतो.
डॉक्टरांचा सल्ला कधी घ्यावा?
पुढील परिस्थितींमध्ये त्वचारोगतज्ज्ञांचा सल्ला घ्या:
- सोरायसिसचे चट्टे शरीराच्या अधिक भागावर पसरत असतील.
- खाज, वेदना किंवा भेगांमुळे दैनंदिन कामे कठीण होत असतील.
- सध्याच्या उपचारांचा पुरेसा फायदा होत नसेल.
- सांधेदुखी, सूज किंवा सकाळी सांधे आखडणे जाणवत असेल.
- त्वचेतील नवीन बदल सोरायसिसमुळे आहेत की नाही याबद्दल शंका असेल.
त्वचेचा मोठा भाग अचानक लाल होणे, अनेक पू भरलेले फोड दिसणे, ताप येणे किंवा प्रकृती गंभीर वाटणे अशी लक्षणे असल्यास तातडीने वैद्यकीय मदत घ्या.
निष्कर्ष
हवामानाचा सोरायसिसवर परिणाम होऊ शकतो; मात्र प्रत्येक व्यक्तीमध्ये त्याची प्रतिक्रिया वेगळी असते. थंड आणि कोरड्या हवेमुळे काहींची त्वचा अधिक कोरडी व खाजरी होते. तर उष्णता, घाम, दमट हवा आणि सूर्यप्रकाशामुळे काहींना अस्वस्थता जाणवू शकते. इतरांना काही ऋतूंमध्ये आरामही मिळू शकतो.
म्हणून स्वतःच्या त्वचेतील बदल समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. लक्षणांची नोंद ठेवा, त्वचेची योग्य काळजी घ्या, तीव्र हवामानापासून आणि उन्हामुळे भाजण्यापासून संरक्षण करा आणि डॉक्टरांनी दिलेले उपचार नियमित सुरू ठेवा.
हवामान आपल्या नियंत्रणात नसले तरी ऋतू बदलताना त्वचेची काळजी घेण्यासाठी योग्य पावले उचलता येतात. त्रास वाढत असल्यास स्वतःहून उपचार बदलण्याऐवजी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
काही विशिष्ट महिन्यांत तुमचा सोरायसिस वाढतो का? त्वचेतील बदलांची नोंद ठेवा आणि तपासणीवेळी डॉक्टरांशी चर्चा करा. यामुळे तुमच्या त्वचेच्या गरजा समजून घेण्यास मदत होऊ शकते.
Psoriatreat येथे सोरायसिसविषयी माहिती आणि तपासणीच्या पर्यायांबद्दल जाणून घेऊ शकता. संपर्कासाठी Psoriatreat चे संपर्क पृष्ठ पाहा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
१. थंड हवामानामुळे सोरायसिस वाढतो का?
काही व्यक्तींमध्ये थंड हवेमुळे सोरायसिसचा त्रास वाढू शकतो. थंड हवा आणि घरातील गरम, कोरडी हवा यामुळे त्वचेतील ओलावा कमी होतो. त्यामुळे कोरडेपणा, खाज आणि भेगा वाढू शकतात.
२. उष्ण हवामानामुळे सोरायसिस कमी होतो का?
काही लोकांना उष्ण हवामानात हवेतील ओलावा आणि मर्यादित सूर्यप्रकाशामुळे आराम मिळू शकतो. मात्र, इतरांना घाम, उष्णता आणि उन्हामुळे त्वचा भाजल्याने त्रास वाढू शकतो.
३. सूर्यप्रकाश सोरायसिससाठी फायदेशीर आहे का?
मर्यादित नैसर्गिक सूर्यप्रकाशामुळे काही लोकांना फायदा होऊ शकतो. वैद्यकीय देखरेखीखाली दिला जाणारा UVB प्रकाशोपचारही एक उपचार पर्याय आहे. मात्र, जास्त सूर्यप्रकाशामुळे त्वचा भाजू शकते. सूर्यप्रकाशाबाबत डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
४. हवेतील ओलाव्याचा सोरायसिसवर परिणाम होतो का?
होय. हवेतील ओलाव्यामुळे त्वचेच्या कोरडेपणात बदल होऊ शकतो. जास्त ओलाव्यामुळे काहींना आराम मिळतो, तर घाम आणि ओले कपडे यांमुळे इतरांना अस्वस्थता जाणवू शकते.
५. हिवाळा किंवा उन्हाळा सुरू झाला की सोरायसिसचे उपचार बदलावे का?
हवामान बदलले म्हणून डॉक्टरांनी दिलेले उपचार स्वतःहून बंद करू नका किंवा बदलू नका. विशिष्ट ऋतूत त्रास वाढत असल्यास त्वचारोगतज्ज्ञांशी चर्चा करा.
लेखक –
हा लेख डॉ. आर. एस. सोनावणे यांनी लिहिला आहे.
एम.डी. (होमिओपॅथी), डीआय (होमिओपॅथी), लंडन
भारतातील सोरायसिस विशेषज्ञ डॉक्टर.
डॉ. आर. एस. सोनावणे हे भारतातील पहिले होमिओपॅथिक सोरायसिस विशेषज्ञ आहेत, ज्यांना सोरायसिस आणि संबंधित जुनाट त्वचेच्या आजारांवर सर्वांगीण, रुग्ण-केंद्रित दृष्टिकोनाने उपचार करण्याचा ४० वर्षांहून अधिक समर्पित अनुभव आहे. त्यांनी होमिओपॅथीमध्ये प्रगत प्रशिक्षण घेतले आहे आणि त्यांनी हजारो रुग्णांना केवळ लक्षणांवर नव्हे, तर आजाराच्या मूळ कारणावर उपचार करणाऱ्या, रोगप्रतिकारशक्ती संतुलित करणाऱ्या वैयक्तिक उपचार योजनांद्वारे सोरायसिसपासून दीर्घकाळ आराम मिळवून दिला आहे.
डॉ. आर. एस. सोनावणे यांच्याकडून अशाच प्रकारच्या अधिक टिप्स आणि माहितीसाठी, त्यांना येथे फॉलो करा –
https://www.instagram.com/psoriatreat_india
https://www.linkedin.com/in/psoriatreat
तुमच्या सोरायसिसची तीव्रता पहा – Psoriasis Severity Calculator
[Disclaimer – The images used in this article are for educational and reference purposes only. They are not original patient photographs from Psoriatreat and should not be used for self-diagnosis. Skin conditions can look different from person to person, and a healthcare professional should assess persistent or unusual skin changes.]