या लेखाची प्रस्तावना:
उन्हाळ्यात त्वचेच्या घड्यांमध्ये होणारा सोरायसिस: कारणे आणि व्यवस्थापन Psoriasis in Skin Folds During Summer: Causes and Management in marathi – ज्यांना सोरायसिस आहे, त्यांच्यासाठी उन्हाळा खूप कठीण काळ असू शकतो. उष्ण महिन्यांतील वाढलेली उष्णता, आर्द्रता आणि घामामुळे, संवेदनशील त्वचेला त्रास होऊ शकतो आणि सोरायसिसचा त्रास वाढण्याची शक्यता असते. शरीराचा एक भाग जो उन्हाळ्यात विशेषतः अस्वस्थ होण्याची शक्यता असते, तो म्हणजे त्वचेच्या घड्या.
काख, जांघ, स्तनांखाली, गुडघ्यांच्या मागे आणि मांड्यांच्या आतल्या बाजूला घामामुळे ओलावा साठून राहतो, ज्यामुळे कधीकधी त्वचेला ओलावा लागून जळजळ होते; आणि यामुळे सोरायसिसचा त्रास अधिकच वाढतो.
उन्हाळ्याच्या महिन्यांत या ठिकाणी सोरायसिस का होऊ शकतो आणि या स्थितीचे योग्य व्यवस्थापन कसे करावे, याबद्दल तुम्ही माहिती घेतल्यास, तुम्ही कोणताही त्रास कमी करू शकाल आणि उष्ण महिन्यांमध्ये तुमच्या त्वचेचे आरोग्य टिकवून ठेवण्यास मदत करू शकाल.
त्वचेच्या घड्यांमधील सोरायसिस म्हणजे काय?
त्वचेच्या घड्यांमध्ये होणाऱ्या सोरायसिसला अनेकदा ‘इन्व्हर्स सोरायसिस’ म्हटले जाते. सोरायसिस सामान्यतः कोरडा आणि खवलेदार असला तरी, बाधित त्वचा क्वचितच नेहमीच्या कोरड्या, खवलेदार स्वरूपात दिसते; उलट, ती सामान्यतः गुळगुळीत आणि ओलसर असून त्यावर दाह झालेला असतो.
उन्हाळ्यात इन्व्हर्स सोरायसिसची लक्षणे वाढण्याचे कारण असे आहे की, ही ठिकाणे ओलसर असतात आणि शरीराच्या वेगवेगळ्या भागांमध्ये होण्याची शक्यता असते, ज्यामुळे उष्ण महिन्यांमध्ये दिसणारी लक्षणे अधिक वाढतात.
उन्हाळ्यात त्वचेच्या घड्यांमध्ये सोरायसिस का वाढतो?
उन्हाळ्याच्या महिन्यांमध्ये त्वचेच्या घड्यांमधील सोरायसिस वाढण्याची अनेक कारणे आहेत:
१. अतिरिक्त घाम येणे
उष्ण हवामानामुळे शरीराला जास्त घाम येतो, ज्यामुळे त्वचेच्या घड्यांमध्ये घाम साचून त्वचेला जळजळ होण्यासाठी पोषक वातावरण तयार होऊ शकते.
२. त्वचेच्या इतर पृष्ठभागांवर त्वचा घासल्यामुळे होणारे घर्षण
जेव्हा त्वचा दीर्घकाळ इतर पृष्ठभागांवर घासली जाते, जसे की चालताना किंवा व्यायाम करताना, तेव्हा त्वचेला जळजळ होऊ शकते आणि सोरायसिसची लक्षणे वाढण्यास ते एक कारण ठरू शकते.
३. उष्णता आणि आर्द्रता
उष्णता आणि आर्द्रता यांच्या एकत्रित परिणामामुळे त्वचेच्या घड्यांमधील अस्वस्थता सामान्यतः वाढते. या भागांमध्ये साठून राहिलेला ओलावा सोरायसिसच्या चट्टे आणि डागांमधील जळजळ वाढण्यास हातभार लावू शकतो.
४. त्वचेच्या घड्यांपर्यंत हवेचा कमी संचार
बऱ्याच प्रकरणांमध्ये, त्वचेच्या घड्यांमधून हवा खेळती राहण्यासाठी कमी जागा असते, ज्यामुळे घामाचे बाष्पीभवन होणे कठीण होते. त्यामुळे, या भागांमध्ये साचून राहिलेला ओलावा जळजळ किंवा त्रास होण्याची शक्यता वाढवतो आणि त्वचेवर अधिक लालसरपणा निर्माण करतो.
निरीक्षण करण्यासारखी सामान्य लक्षणे:
त्वचेच्या घड्यांमध्ये (skin folds) होणारे सोरायसिस, शरीराच्या इतर भागांवर दिसणाऱ्या सोरायसिसपेक्षा थोडे वेगळे दिसू शकते; परंतु सामान्यतः त्वचेच्या घड्यांमधील भाग लाल, गुळगुळीत, चमकदार किंवा सुजलेले असतात. जेव्हा या भागांना त्रास होतो, तेव्हा तिथे खाज सुटणे, आग होणे आणि स्पर्शाला अतिसंवेदनशील वाटणे अशी लक्षणे जाणवतात. तसेच, उन्हाळ्यात होणारा अतिघाम आणि घामामुळे निर्माण होणारी उष्णता यांमुळे त्वचेला त्रास होण्याची शक्यता अधिक वाढते.
उन्हाळ्यात त्वचेच्या घड्यांमधील सोरायसिसचे व्यवस्थापन कसे करावे:
उन्हाळा हा असा ऋतू आहे, ज्यामध्ये सोरायसिसचे योग्य प्रकारे व्यवस्थापन न केल्यास, हा आजार पूर्णपणे नियंत्रणाबाहेर जाऊ शकतो. वर्षातील या सर्वात उष्ण महिन्यांमध्ये सोरायसिसचे व्यवस्थापन करण्यास मदत करणाऱ्या काही सोप्या पद्धती या लेखात तुम्हाला मिळतील.
1. तुमची त्वचा कोरडी ठेवा
ओलाव्यामुळे त्वचेला त्रास होऊ शकतो; म्हणूनच, त्वचेच्या घड्यांमधील भाग कोरडे ठेवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
हे करण्यासाठी काही उपयुक्त उपाय खालीलप्रमाणे आहेत:
- आंघोळीनंतर त्वचेचे भाग हळूवारपणे टिपून कोरडे करा.
- शरीरावर आलेला घाम शोषून घेण्यासाठी टॉवेलचा वापर करा.
- व्यायाम केल्यानंतर किंवा खूप घाम आल्यानंतर, घामाने भिजलेले कपडे त्वरित बदला.
त्वचेच्या घड्यांमधील भाग कोरडे ठेवून, तुम्ही त्वचेची जळजळ आणि होणारा त्रास टाळू शकता.
2. आरामदायक आणि सैल कपडे परिधान करा
तुम्ही कोणते कपडे घालता, याचाही तुमच्या त्वचेला किती त्रास होईल यावर परिणाम होत असतो. जेव्हा तुम्ही घट्ट कपडे घालता, तेव्हा शरीरातील उष्णता आणि ओलावा कपड्यांच्या आतच अडकून राहतो, ज्यामुळे त्वचेवर घर्षण (friction) निर्माण होते.
त्यामुळे, तुम्ही खालील वैशिष्ट्ये असलेले कपडे निवडले पाहिजेत:
- सैल (loose-fitting) असावेत.
- कपड्याचे कापड – सुती (cotton) सारख्या, हवा खेळती राहणाऱ्या (breathable) धाग्यांपासून बनलेले असावे.
- उन्हाळ्याच्या दिवसांसाठी वजनाने हलके असावेत.
सैल कपडे परिधान केल्याने त्वचेला हवा खेळती ठेवण्यास मदत मिळते आणि उन्हाळ्यात त्वचेच्या घड्यांमधील भाग थंड राहतात.
3. स्वच्छतेचे (Hygiene) योग्य पालन करा
सौम्य साबणाचा वापर करून, नियमितपणे आणि हळूवारपणे आंघोळ केल्यास, तुम्ही तुमच्या त्वचेवरील घाम, जिवाणू (bacteria) आणि त्रासदायक घटक काढून टाकण्यास मदत करू शकता.
स्वच्छतेच्या बाबतीत विचार करताना लक्षात ठेवण्यासारख्या काही टिप्स:
- सौम्य साबणाचा (ज्याला तीव्र वास नाही अशा) वापर करा.
- कोमट किंवा किंचित गरम पाण्याचा वापर करा (खूप कडक किंवा उकळत्या पाण्याचा वापर टाळा).
- आंघोळीनंतर कपडे घालण्यापूर्वी, त्वचेच्या घड्यांमधील भाग पूर्णपणे कोरडे असल्याची खात्री करा.
4. मॉइश्चरायझर्सचा वापर करा
मॉइश्चरायझर्स मानसिकदृष्ट्या मदत करू शकतात; तसेच, ते त्वचेतील ओलावा टिकवून ठेवतात आणि त्वचेचा संरक्षक थर (बॅरियर) अबाधित ठेवतात.
5. शरीराचे तापमान आणि घाम नियंत्रित करा
जर तुम्ही त्वचेच्या घड्यांमध्ये (folds) होणारा घाम कमी केला, तर तुम्ही त्वचेची जळजळ किंवा त्रास कमी करू शकता.
त्वचा आरामदायी ठेवण्यासाठी तुम्ही करू शकता अशा काही गोष्टी:
- तुमचे सभोवतालचे वातावरण थंड आणि वातानुकूलित (AC) ठेवा.
- बाहेर शारीरिक हालचाल केल्यानंतर, थंड पाण्याने स्नान करा.
- अति उष्णतेपासून दूर राहा.
या गोष्टी तुमची त्वचा शांत आणि आरामदायी ठेवण्यास मदत करू शकतात.
6. निरोगी जीवनशैलीचा अवलंब करा
निरोगी जीवनशैली जगल्याने तुमच्या शरीरातील दाह (inflammation) लक्षणीयरीत्या कमी होऊ शकतो आणि तुमच्या त्वचेच्या आरोग्याला बळ मिळू शकते.
निरोगी जीवनशैली जगण्यासाठी तुम्ही करू शकता अशा काही गोष्टी:
- संतुलित आहार घ्या.
- पुरेसे पाणी प्या.
- तुमचा ताण (stress) नियंत्रणात ठेवा.
- पुरेशी झोप घ्या.
हे सर्व घटक निरोगी त्वचेसाठी योगदान देतात.
डॉक्टरांचा सल्ला कधी घ्यावा?
जर त्वचेच्या घड्यांमधील सोरायसिस (psoriasis) वेदनादायक किंवा खूप त्रासदायक बनत असेल, किंवा तुम्ही केलेल्या प्राथमिक उपचारांनी त्यात सुधारणा होत नसेल, तर उपचारांसाठी तुम्ही डॉक्टरांचा सल्ला घेतला पाहिजे. पर्यायी उपचार पद्धती तुम्हाला लक्षणे नियंत्रित करण्यास, तसेच संसर्ग (infection) यांसारख्या गुंतागुंतीच्या समस्या टाळण्यास मदत करतील.
निष्कर्ष:
उन्हाळ्याच्या दिवसांत, अति उष्णता/घाम आणि त्वचेच्या या भागांमध्ये होणारे अधिक घर्षण (friction) यांच्या संयोगामुळे तुमचा सोरायसिस अधिक ठळकपणे दिसून येऊ शकतो आणि अधिक त्रासदायक ठरू शकतो. त्वचेवरील ओलावा नियंत्रित करून, तसेच हवा खेळती राहील असे कपडे परिधान करून आणि स्वच्छतेचे योग्य पालन करून, तुम्ही हा त्रास कमी करू शकता आणि त्वचेची जळजळ मर्यादित ठेवू शकता.
सोरायसिसचे योग्य व्यवस्थापन करून आणि तुमच्या जीवनशैलीत आवश्यक बदल करून, तुम्ही सोरायसिसचा त्रास (flaring) अगदी कमी प्रमाणात होऊ देत, उन्हाळ्याच्या महिन्यांचा आनंद घेणे सुरू ठेवू शकता.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
1. त्वचेच्या घड्यांमधील सोरायसिस म्हणजे काय?
त्वचेच्या घड्यांमधील सोरायसिसला सामान्यतः ‘इन्व्हर्स सोरायसिस’ (Inverse Psoriasis) म्हणून ओळखले जाते. नेहमीच्या कोरड्या आणि खवलेयुक्त डागांच्या (plaques) ऐवजी, हा सोरायसिस काख, जांघ, स्तनांखालील भाग आणि गुडघ्यांच्या मागील भाग यांसारख्या ठिकाणी गुळगुळीत, लाल आणि सुजलेल्या डागांच्या (patches) स्वरूपात दिसून येतो.
2. उन्हाळ्यात त्वचेच्या घड्यांमधील सोरायसिसचा त्रास का वाढतो?
उन्हाळ्याच्या दिवसांत, उष्णता, आर्द्रता आणि अति घाम यामुळे त्वचेच्या घड्यांमध्ये ओलावायुक्त वातावरण निर्माण होते. साचलेला हा ओलावा आणि त्यासोबत होणारे घर्षण, त्वचेची जळजळ वाढवू शकतात आणि सोरायसिसची लक्षणे अधिक गंभीर करू शकतात.
3. उन्हाळ्यात इन्व्हर्स सोरायसिसमुळे शरीराच्या कोणत्या भागांवर सर्वाधिक परिणाम होतो?
सामान्यतः खालील भागांवर परिणाम होतो:
- काख
- जांघेचा भाग
- स्तनांखाली
- गुडघ्यांच्या मागे
- मांडीचा आतील भाग
हे भाग ओलावा आणि घर्षणाला अधिक बळी पडतात, ज्यामुळे उष्ण हवामानात ते संवेदनशील बनतात.
4. उन्हाळ्यात त्वचेच्या घड्यांमधील सोरायसिस नियंत्रणात कसा ठेवता येईल?
तुम्ही खालील गोष्टी करून ते नियंत्रित करू शकता:
- त्वचेच्या घड्या स्वच्छ आणि कोरड्या ठेवणे
- सैल आणि हवा खेळती राहणारे कपडे घालणे
- घामाने भिजलेले कपडे त्वरित बदलणे
या उपायांमुळे जळजळ कमी होण्यास आणि आजाराचा पुन्हा उद्रेक होण्यास प्रतिबंध होतो.
5. घामामुळे त्वचेच्या घड्यांमधील सोरायसिस अधिक गंभीर होतो का?
होय, जास्त घामामुळे सोरायसिस अधिक गंभीर होऊ शकतो, विशेषतः जेव्हा घाम त्वचेच्या घड्यांमध्ये अडकून राहतो. यामुळे खाज, लालसरपणा आणि जळजळ वाढू शकते.
6. त्वचेच्या घड्यांमधील सोरायसिससाठी कोणत्या प्रकारचे कपडे सर्वोत्तम आहेत?
सुतीसारखे सैल, हलके आणि हवा खेळती राहणारे कपडे घालणे उत्तम आहे. या कपड्यांमुळे हवेचा चांगला संचार होतो आणि ओलावा साचणे व घर्षण कमी होते.
7. त्वचेच्या घड्यांमधील सोरायसिसवर मॉइश्चरायझर वापरावे का?
होय, सौम्य आणि सुगंधरहित मॉइश्चरायझर वापरल्याने त्वचेचा संरक्षक थर टिकवून ठेवण्यास आणि जळजळ कमी करण्यास मदत होते. तथापि, ओलावा अडकवून ठेवणारी जड किंवा तेलकट उत्पादने टाळणे महत्त्वाचे आहे.
8. त्वचेच्या घड्यांमधील सोरायसिससाठी डॉक्टरांना कधी भेटावे?
तुम्ही डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा जर:
- प्रभावित भागात वेदना किंवा तीव्र जळजळ होत असेल
- सामान्य उपचारांनी लक्षणांमध्ये सुधारणा होत नसेल
- संसर्गाची चिन्हे दिसत असतील, जसे की लालसरपणा वाढणे किंवा अस्वस्थता
त्वचारोगतज्ञ या स्थितीवर प्रभावीपणे नियंत्रण मिळवण्यासाठी योग्य उपचारांची शिफारस करू शकतात.
लेखक –
हा लेख डॉ. आर. एस. सोनावणे यांनी लिहिला आहे.
एम.डी. (होमिओपॅथी), डीआय (होमिओपॅथी), लंडन
भारतातील सोरायसिस विशेषज्ञ डॉक्टर.
डॉ. आर. एस. सोनावणे हे भारतातील पहिले होमिओपॅथिक सोरायसिस विशेषज्ञ आहेत, ज्यांना सोरायसिस आणि संबंधित जुनाट त्वचेच्या आजारांवर सर्वांगीण, रुग्ण-केंद्रित दृष्टिकोनाने उपचार करण्याचा ३९ वर्षांहून अधिक समर्पित अनुभव आहे. त्यांनी होमिओपॅथीमध्ये प्रगत प्रशिक्षण घेतले आहे आणि त्यांनी हजारो रुग्णांना केवळ लक्षणांवर नव्हे, तर आजाराच्या मूळ कारणावर उपचार करणाऱ्या, रोगप्रतिकारशक्ती संतुलित करणाऱ्या वैयक्तिक उपचार योजनांद्वारे सोरायसिसपासून दीर्घकाळ आराम मिळवून दिला आहे.
डॉ. आर. एस. सोनावणे यांच्याकडून अशाच प्रकारच्या अधिक टिप्स आणि माहितीसाठी, त्यांना येथे फॉलो करा –