या लेखाची प्रस्तावना:
Psoriasis in summer’s early days: Head-to-toe tips for April heat & light exposure in marathi – एप्रिल महिना उजाडताच, सोबतच उबदार हवामान आणि दिवसांचा वाढलेला कालावधीही येतो; सूर्य अधिक प्रखरतेने तळपू लागतो आणि अधिकाधिक लोक घराबाहेर पडून विविध उपक्रमांमध्ये सहभागी होऊ लागतात. अनेक लोकांसाठी हा ऋतू बदल उत्साहवर्धक असू शकतो; तथापि, सोरायसिसचा त्रास असलेल्या व्यक्तींसाठी, उन्हाळ्याची ही सुरुवात त्यांच्या त्वचेच्या बाबतीत काही अतिरिक्त आव्हाने निर्माण करू शकते.
एप्रिलमधील उष्णता ही कडक उन्हाळ्याइतकी तीव्र वाटत नसली, तरीही तिचा सोरायसिसवर परिणाम होऊ शकतो. सूर्यप्रकाशाचा वाढलेला संपर्क, वाढलेले तापमान, घाम आणि कोरडी हवा, या सर्व घटकांचा तुमच्या त्वचेला होणाऱ्या जाणिवेवर आणि तिच्या प्रतिक्रियेवर परिणाम होऊ शकतो. या ऋतू बदलाशी जुळवून घेत असताना, काही व्यक्तींना त्वचेवर वाढलेली जळजळ, खाज किंवा संवेदनशीलता (sensitivity) जाणवू शकते.
एप्रिल हा महिना अत्यंत स्थित्यंतराचा असतो याचा अर्थ असा की, शरीर आणि त्वचेला उबदार हवामानाशी जुळवून घेण्यास सुरुवात करण्याची एक संधी या काळात मिळते. हा बदल वरकरणी सौम्य वाटत असला, तरी सोरायसिसचा त्रास होण्याची शक्यता असलेल्या लोकांसाठी तो अस्वस्थतेचे कारण ठरू शकतो.
सोरायसिसचा त्रास वाढवणारे (Triggers) काही सामान्य ऋतूजन्य घटक:
- दीर्घकाळापर्यंत सूर्यप्रकाशाच्या संपर्कात राहणे.
- उष्णता आणि घामाचे प्रमाण वाढू लागणे.
- उष्णता आणि वाऱ्यामुळे त्वचा कोरडी पडणे.
- घराबाहेरील उपक्रम वाढल्यामुळे त्वचेवर होणारा घर्षणजन्य ताण.
- आपल्या कपड्यांमध्ये आणि त्वचेच्या निगेच्या (skincare) दिनचर्येत होणारे बदल.
काही लोकांसाठी सूर्यप्रकाश काही प्रमाणात फायदेशीर असला, तरीही अति प्रमाणात सूर्यप्रकाश घेणे किंवा सूर्यप्रकाशात फिरल्यानंतर त्वचेची योग्य निगा न राखणे यामुळे त्वचा कोरडी पडणे, जळजळ होणे आणि सोरायसिसचा त्रास पुन्हा उफाळून येणे (flare-ups) अशा समस्या उद्भवू शकतात.
एप्रिलमधील उष्णतेदरम्यान सोरायसिसच्या व्यवस्थापनासाठी डोक्यापासून पायापर्यंतच्या टिप्स
१. स्काल्पची निगा – स्काल्पचे घाम आणि सूर्यप्रकाशापासून संरक्षण करणे
सोरायसिसचा सर्वाधिक परिणाम होणाऱ्या अवयवांपैकी स्काल्प हा एक प्रमुख भाग आहे. घाम येणे आणि सूर्यप्रकाशाचा संपर्क (एप्रिल महिन्यात) या दोन्ही गोष्टींचा एकत्रित परिणाम म्हणून स्काल्पवरील जळजळ किंवा त्रास वाढू शकतो.
स्काल्पवरील सोरायसिसचे व्यवस्थापन करण्यासाठी काही सूचना खालीलप्रमाणे आहेत:
- नेहमी सौम्य शाम्पूने (gentle shampoo) आणि/किंवा तुमच्या डॉक्टरांनी शिफारस केलेल्या औषधी शाम्पूनेच तुमचे केस धुवा.
- केस धुताना कधीही गरम पाण्याचा वापर करू नका.
- जर तुम्ही घराबाहेर जाणार असाल, तर तुमच्या डोक्यावर हलक्या वजनाची टोपी किंवा स्कार्फ परिधान करा. घामामुळे स्काल्पला कितीही खाज सुटली, तरीही तो खाजवू नका.
- स्काल्प स्वच्छ आणि सुरक्षित ठेवून, आपण होणारी जळजळ कमी करू शकतो आणि समस्या पुन्हा उफाळून येण्यापासून रोखू शकतो.
२. चेहऱ्याच्या त्वचेची काळजी: संवेदनशील भागांची काळजीपूर्वक देखभाल करा.
चेहऱ्याची त्वचा खूप पातळ असते आणि उष्णता व सूर्यप्रकाशामुळे ती सहजपणे संवेदनशील किंवा कोरडी होऊ शकते.
एप्रिलमध्ये चेहऱ्यावरील सोरायसिसची काळजी घेण्यासाठी खालील काही पद्धती आहेत:
- सौम्य, सुगंधरहित क्लीन्झरने आपला चेहरा स्वच्छ करा.
- विशेषतः संवेदनशील त्वचेसाठी तयार केलेले हलके मॉइश्चरायझर वापरा.
- खरखरीत क्लीन्झर किंवा स्क्रबिंग वापरणे टाळा.
- शक्य असेल तेव्हा, घराबाहेर जाण्यापूर्वी फुल-स्पेक्ट्रम सनस्क्रीन लावा.
चेहऱ्याचा भाग सतत वातावरणाच्या संपर्कात असतो आणि जर त्याची योग्य काळजी घेतली नाही, तर अगदी सौम्य उष्णता आणि सूर्यप्रकाशामुळेही तुम्हाला अस्वस्थता येऊ शकते.
३. मान आणि हातांचा भाग: जास्त वेळ सूर्यप्रकाशात राहण्याबाबत जागरूक रहा.
उबदार हवामानासोबत हलके कपडे येतात, ज्यामुळे सामान्यतः आपल्या मान आणि हातांची अधिक त्वचा उघडी पडते. थोड्या प्रमाणात सूर्यप्रकाश उपयुक्त ठरू शकतो, परंतु जास्त वेळ उन्हात राहिल्याने त्वचेच्या या भागांवर अतिरिक्त जळजळ निर्माण होऊ शकते.
शरीराच्या उघड्या भागांसाठी:
- हलके, सुती कपडे घाला जे शरीराचे सर्व उघडे भाग झाकतील पण घामाला बाहेर पडण्यासाठी जागा देतील.
- उघड्या पण निरोगी त्वचेवर नेहमी सनस्क्रीन लावा.
- दिवसाच्या सर्वात उष्ण वेळी जास्त वेळ बाहेर राहू नका.
- घरात परत आल्यावर त्वचेला मॉइश्चराइझ करा, विशेषतः जर तुम्हाला डिहायड्रेटेड वाटत असेल.
उघड्या त्वचेच्या भागांना सूर्यप्रकाश किंवा इतर त्रासदायक घटकांपासून वाचवून, तुम्ही तुमची त्वचा लाल आणि संवेदनशील होण्याची शक्यता कमी करू शकता.
४. कोपर आणि गुडघे: कोरडेपणा आणि घर्षण कमी करा.
कोपर आणि गुडघ्यांसारखे भाग सोरायसिसच्या पट्टिका (plaques) होण्यासाठी सर्वात सामान्य ठिकाणांपैकी एक आहेत. एप्रिल महिन्यात, घाम, धूळ आणि हालचालींमुळे होणाऱ्या जळजळीमुळे हे भाग अधिक सुजतात आणि त्यांचे संरक्षण कमी होते.
- तुमच्या कोपर आणि गुडघ्यांचे संरक्षण करण्याचे उपाय येथे आहेत:
- तुमच्या कोपर आणि गुडघ्यांना नियमितपणे लोशन लावा.
- खरखरीत कापडाचे कपडे आणि बाही व पॅन्टसारखे घट्ट कपडे घालणे टाळा.
- बाहेरच्या कामांवरून परत आल्यावर आपले शरीर हळुवारपणे स्वच्छ करण्यासाठी मॉइश्चरायझरचा वापर करा.
- तुमच्या त्वचारोग तज्ञाने सुचवलेली कोणतीही स्थानिक क्रीम वापरा.
हे भाग लवकर कोरडे होऊ शकतात, त्यामुळे, अतिरिक्त उपाययोजना केल्यास त्यांना जळजळ होण्यापासून वाचवता येईल.
५. काख आणि त्वचेच्या घड्या: थंड आणि कोरडे ठेवा.
तापमान वाढल्यामुळे, शरीराच्या घड्यांमध्ये (काख, जांघ, स्तनांखाली, गुडघ्याच्या मागे) घाम साचून जास्त ओलावा राहण्याची शक्यता असते. इन्व्हर्स सोरायसिस असलेल्या व्यक्तीमध्ये यामुळे त्वचेला जळजळ होण्याचा धोका वाढू शकतो.
त्वचेच्या घड्यांची काळजी घेण्यासाठी खालील उपाय आहेत:
- सैल आणि हवा खेळती राहणारे कपडे घाला.
- आंघोळीनंतर किंवा व्यायामानंतर काखेत आणि त्वचेच्या घड्यांवर हलक्या हाताने लोशन लावा.
- जाड क्रीम वापरू नका, कारण त्यामुळे या भागांमध्ये ओलावा जमा होऊ शकतो.
- घामाने भिजलेले कपडे शक्य तितक्या लवकर बदला.
या भागांची काळजी घेण्याचा सर्वात प्रभावी मार्ग म्हणजे ओलावा आणि घर्षण दोन्ही कमी करणे.
६. हात आणि पाय – लपलेल्या कोरडेपणाकडे दुर्लक्ष करू नका
तुमच्या हातांकडे आणि पायांकडे अनेकदा दुर्लक्ष केले जाते, परंतु हवामानातील बदलांमुळे ते कोरडे पडू शकतात आणि त्यांना भेगा पडू शकतात. घराबाहेरील वाढलेला वावर, सँडल घालणे किंवा वारंवार हात धुणे याचा तुमच्या हातांच्या आणि पायांच्या स्थितीवर मोठा परिणाम होऊ शकतो.
तुमच्या हातांची आणि पायांची काळजी घेण्यासाठी काही उपाय:
- हात धुतल्यानंतर मॉइश्चरायझर लावा.
- असे पादत्राणे घाला जे आरामदायक असतील आणि ज्यामुळे तुमच्या पायांना हवा लागेल.
- खूप घट्ट असलेले बूट घालणे टाळा (यामुळे घाम येऊ शकतो आणि घर्षण वाढू शकते).
- तुमचे पाय स्वच्छ आणि कोरडे ठेवा, विशेषतः जर तुम्हाला खूप घाम येत असेल तर.
जर तुमचे हात किंवा पाय कोरडे किंवा भेगाळले, तर तुम्ही त्यावर त्वरित उपचार न केल्यास ते अधिकच त्रासदायक होतील!
एप्रिलमधील सोरायसिससाठी स्मार्ट दैनंदिन सवयींसाठी टिप्स
काळजी घेण्यासाठी काही विशिष्ट भागांवर लक्ष केंद्रित करता येते, त्याचबरोबर उन्हाळ्याच्या सुरुवातीला तुमची त्वचा निरोगी ठेवण्यासाठी तुम्ही अनेक सवयी अंगीकारू शकता!
१. शरीरात पाण्याची पातळी टिकवून ठेवा
बाहेर जसजसे तापमान वाढते, तसतसे घामामुळे तुमच्या शरीरातील बरेच पाणी कमी होते. त्यामुळे, पुरेसे पाणी प्यायल्याने तुमची त्वचा आतून ओलसर राहण्यास मदत होईल आणि तुम्हाला जाणवणारा कोरडेपणा कमी होण्यासही मदत होईल.
शरीरात पाण्याची पातळी टिकवून ठेवण्यासाठी तुम्ही खालील गोष्टी करू शकता:
- दिवसभर नियमितपणे पाणी प्या.
- पाण्याचे प्रमाण जास्त असलेले पदार्थ खा (जसे की काकडी, टरबूज, संत्री आणि नारळाचे पाणी).
- कॅफीन किंवा साखरयुक्त पेये कमी पिण्याचा प्रयत्न करा, कारण त्यामुळे तुम्हाला डिहायड्रेटेड (शरीरातील पाण्याची कमतरता) वाटू शकते.
२. तुमच्या आरामासाठी योग्य कपडे
बाहेरील तापमानानुसार, तुमच्या कपड्यांच्या कापडामुळे तुमच्या त्वचेला अस्वस्थ वाटू शकते. घालण्यासाठी काही सर्वोत्तम कापड आणि शैली खालीलप्रमाणे आहेत:
- कापड – जाडसर कापड किंवा घट्ट कपड्यांपेक्षा मऊ सुती किंवा लिननचे कपडे तुमच्या त्वचेला अधिक आरामदायक वाटतील.
- शैली – सैलसर कपड्यांमुळे तुमची त्वचा गरम होणार नाही आणि/किंवा तिला जळजळ होणार नाही.
- रंग – फिकट रंगाचे (चमकणारे) कपडे तुमचे शरीर थंड ठेवण्यास मदत करतील.
आरामदायक कपडे घातल्याने तुमच्या त्वचेला अधिक चांगला श्वास घेता येतो, ज्यामुळे जळजळ कमी होण्यास मदत होते.
३. त्वचेला शांत करण्यासाठी थंड पाण्याने शॉवर घ्या.
उन्हात बाहेर फिरल्यानंतर शॉवर घेतल्याने तुमची त्वचा त्वरित शांत होते आणि शरीरावर साचलेला घाम, धूळ व उष्णता काढून टाकण्यास मदत होते.
आंघोळीसाठी मार्गदर्शक सूचना:
- कोमट पाणी वापरा.
- तीव्र साबण किंवा स्क्रबिंग वापरू नका.
- त्वचा हलक्या हाताने टॅप करून कोरडी करा.
- आंघोळीनंतर लगेच मॉइश्चरायझर लावा.
तुमच्या त्वचेवरील संरक्षक थर टिकवून ठेवण्याचा (म्हणजेच, त्वचा कोरडी होण्यापासून रोखण्याचा) एक सोपा मार्ग म्हणजे आंघोळीनंतर ही सोपी पद्धत वापरणे.
४. सूर्यप्रकाशात जाणे टाळा.
सूर्यप्रकाश सोरायसिस असलेल्या लोकांसाठी उपयुक्त असला तरी, जास्त सूर्यप्रकाशामुळे सनबर्न, त्वचेची जळजळ आणि लक्षणांमध्ये वाढ होऊ शकते.
सूर्यप्रकाशात सुरक्षित राहण्यासाठी काही सूचना येथे दिल्या आहेत:
- बाहेर असताना, सकाळी लवकर किंवा संध्याकाळी उशिरा बाहेर राहण्याचा प्रयत्न करा.
- दिवसाच्या सर्वात उष्ण वेळी बाहेर राहणे टाळा.
- गरज असेल तेव्हा, आपली त्वचा झाका.
५. तुमच्या जीवनातील ऋतूमानातील बदलांशी जुळवून घेतल्यास तुमचा ताण नियंत्रणात ठेवण्यास मदत होऊ शकते.
ऋतूमानातील बदल, प्रवासाचे वेळापत्रक, सामाजिक कार्यक्रम आणि तुमच्या दैनंदिन दिनचर्येतील बदलांमुळे तुम्हाला अतिरिक्त ताण येऊ शकतो, ज्यामुळे तुम्हाला सोरायसिसचा त्रास असल्यास तो वाढू शकतो किंवा त्याचा उद्रेक होऊ शकतो.
खालील सवयी तुमचा तणाव कमी करण्यास मदत करू शकतात:
- दिवसाच्या थंड वेळी थोडा वेळ फिरायला जा
- ध्यान किंवा श्वासोच्छवासाचे व्यायाम करा
- पुरेशी झोप घ्या
- शक्य तितका संतुलित दिनक्रम राखण्याचा प्रयत्न करा
निरोगी त्वचेसाठी केवळ तुमचे बाह्य अवयव/त्वचाच जबाबदार नसतात; तुम्हाला अंतर्गत संतुलन राखण्याचे मार्ग देखील शोधणे आवश्यक आहे.
निष्कर्ष:
उन्हाळ्याच्या सुरुवातीला, विशेषतः एप्रिलमध्ये, सोरायसिसने ग्रस्त असलेल्या अनेक व्यक्तींना उबदार हवामानामुळे सकारात्मक आणि नकारात्मक दोन्ही परिणाम जाणवतात. उदाहरणार्थ, सूर्यप्रकाशाचा थोडा संपर्क फायदेशीर असला तरी, जास्त उष्णता आणि आर्द्रतेमुळे जास्त घाम येऊ शकतो आणि योग्य संरक्षण न केल्यास त्वचेला जळजळ होऊ शकते.
तुमच्या टाळू, चेहरा, शरीराच्या घड्या, हात आणि पायांची काळजी आणि उपचार करण्याव्यतिरिक्त, तुमच्या त्वचेमध्ये एकूणच आरामदायी पातळी राखल्यास, स्मार्ट सन प्रोटेक्शन, हवा खेळती राहणारे कपडे वापरणे, पुरेसे पाणी पिणे, त्वचेसाठी सौम्य असलेली उत्पादने वापरणे आणि योग्य सवयी राखणे यांमुळे तुम्हाला उन्हाळ्यातील बदलांशी जुळवून घेण्यास मदत होईल.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
१. एप्रिलमध्ये किंवा उन्हाळ्याच्या सुरुवातीला सोरायसिस वाढतो का?
काही लोकांसाठी, उष्णता, घाम, सूर्यप्रकाश, कोरडी हवा आणि बाहेरील कामांमुळे होणारे घर्षण यामुळे एप्रिलमध्ये किंवा उन्हाळ्याच्या सुरुवातीला सोरायसिसची लक्षणे अधिक गंभीर वाटू शकतात. ऋतूमानातील बदलांमुळे त्वचेच्या संरक्षणात्मक थरावर परिणाम होऊ शकतो आणि त्वचेची योग्य काळजी न घेतल्यास जळजळ किंवा त्रास वाढू शकतो.
२. सोरायसिससाठी सूर्यप्रकाश चांगला आहे का?
सोरायसिस असलेल्या काही लोकांसाठी थोड्या प्रमाणात सूर्यप्रकाश उपयुक्त ठरू शकतो, परंतु जास्त सूर्यप्रकाशामुळे त्वचा कोरडी पडणे, जळजळ होणे, सनबर्न होणे आणि सोरायसिसचा त्रास पुन्हा वाढणे यांसारख्या समस्या उद्भवू शकतात. घराबाहेर वेळ घालवताना जास्त सूर्यप्रकाश टाळणे आणि संवेदनशील त्वचेचे संरक्षण करणे महत्त्वाचे आहे.
३. घामामुळे सोरायसिसमध्ये जळजळ का होते?
घामामुळे खाज, घर्षण आणि अस्वस्थता वाढू शकते, विशेषतः टाळू, काख, मान, कोपर, गुडघे आणि त्वचेच्या घड्या यांसारख्या भागांमध्ये. जर घाम त्वचेवर जास्त वेळ राहिला, तर त्यामुळे जळजळ वाढू शकते आणि सोरायसिस होण्याची शक्यता असलेल्या भागांमध्ये अधिक दाह जाणवू शकतो.
४. उष्ण हवामानात मी माझ्या टाळूच्या सोरायसिसचे संरक्षण कसे करू शकेन?
उष्ण दिवसांमध्ये टाळूच्या सोरायसिसवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी:
- सौम्य किंवा डॉक्टरांनी शिफारस केलेला शाम्पू वापरा.
- धुताना गरम पाणी टाळा.
- बाहेर जाताना हलकी टोपी, स्कार्फ किंवा हॅट घाला.
- घामामुळे खाज येत असली तरीही टाळू खाजवू नका.
- टाळू स्वच्छ आणि संरक्षित ठेवल्याने अस्वस्थता कमी होण्यास मदत होऊ शकते.
५. उन्हाळ्यात चेहऱ्यावरील सोरायसिससाठी सर्वोत्तम स्किनकेअर रुटीन कोणते आहे?
एक साधे आणि सौम्य रुटीन सहसा सर्वोत्तम असते. तुम्ही हे करू शकता:
- सौम्य, सुगंध-विरहित क्लीन्झरने तुमचा चेहरा धुवा.
- संवेदनशील त्वचेसाठी हलके मॉइश्चरायझर लावा.
- तीव्र स्क्रब किंवा स्ट्रॉंग उत्पादने वापरणे टाळा.
- सूर्यप्रकाशात जाण्यापूर्वी ब्रॉड-स्पेक्ट्रम सनस्क्रीन वापरा.
चेहऱ्याची त्वचा नाजूक असते आणि उष्ण हवामानात तिला अतिरिक्त काळजीची गरज असते.
६. उन्हाळ्यात सोरायसिससाठी शरीराच्या कोणत्या भागांना अतिरिक्त काळजीची गरज असते?
एप्रिल आणि उन्हाळ्याच्या सुरुवातीला, सोरायसिससाठी खालील भागांवर अतिरिक्त लक्ष देण्याची गरज भासू शकते:
- टाळू
- चेहरा
- मान आणि हात
- कोपर आणि गुडघे
- काख आणि त्वचेच्या घड्या
- हात आणि पाय
या भागांवर घाम, कोरडेपणा, घर्षण आणि सूर्यप्रकाशाचा परिणाम होण्याची शक्यता जास्त असते.
७. उष्ण हवामानात सोरायसिससाठी कोणत्या प्रकारचे कपडे सर्वोत्तम आहेत?
सोरायसिस असलेल्या लोकांना अनेकदा खालील कपड्यांमध्ये अधिक आरामदायी वाटते:
- मऊ सुती किंवा लिननचे कापड
- सैल कपडे
- फिकट रंगाचे कपडे
कपड्यांची ही निवड त्वचेवरील उष्णता, घाम आणि घर्षण कमी करण्यास मदत करते.
८. डिहायड्रेशनमुळे सोरायसिसच्या लक्षणांवर परिणाम होऊ शकतो का?
होय, डिहायड्रेशनमुळे त्वचा अधिक कोरडी, ताणलेली आणि अस्वस्थ वाटू शकते, ज्यामुळे सोरायसिस-संबंधित जळजळ वाढू शकते. उष्ण हवामानात पुरेसे पाणी पिणे आणि पाण्याने समृद्ध असलेले पदार्थ खाणे त्वचेला आराम देण्यासाठी मदत करू शकते.
९. उन्हाळ्यात सोरायसिससाठी थंड पाण्याने आंघोळ करणे उपयुक्त आहे का?
होय, उष्णतेच्या संपर्कात आल्यानंतर थंड किंवा कोमट पाण्याने आंघोळ केल्याने त्वचेला आराम मिळण्यास मदत होते. यामुळे शरीरावरील घाम, धूळ आणि जळजळ दूर होऊ शकते. आंघोळीनंतर:
- त्वचा हलक्या हाताने पुसून कोरडी करा.
- तीव्र साबण वापरणे टाळा.
- त्वरित मॉइश्चरायझर लावा.
यामुळे त्वचेच्या संरक्षणात्मक थराचे (स्किन बॅरियर) संरक्षण होण्यास मदत होते.
१०. उष्ण हवामानात त्वचेच्या घड्यांमधील सोरायसिसचे व्यवस्थापन कसे करावे?
काख, जांघ, स्तनांखाली आणि गुडघ्यांच्या मागे यांसारख्या ठिकाणी ओलावा आणि घाम अडकून राहू शकतो. या भागांची काळजी घेण्यासाठी:
- हवा खेळती राहणारे, सैल कपडे घाला
- तो भाग स्वच्छ आणि कोरडा ठेवा
- घामाने भिजलेले कपडे लगेच बदला
- जास्त ओलावा साठवून ठेवू शकणारी जाड उत्पादने वापरणे टाळा
हे विशेषतः इन्व्हर्स सोरायसिस असलेल्या लोकांसाठी महत्त्वाचे आहे.
लेखक –
हा लेख डॉ. आर. एस. सोनावणे यांनी लिहिला आहे.
एम.डी. (होमिओपॅथी), डीआय (होमिओपॅथी), लंडन
भारतातील सोरायसिस विशेषज्ञ डॉक्टर.
डॉ. आर. एस. सोनावणे हे भारतातील पहिले होमिओपॅथिक सोरायसिस विशेषज्ञ आहेत, ज्यांना सोरायसिस आणि संबंधित जुनाट त्वचेच्या आजारांवर सर्वांगीण, रुग्ण-केंद्रित दृष्टिकोनाने उपचार करण्याचा ३९ वर्षांहून अधिक समर्पित अनुभव आहे. त्यांनी होमिओपॅथीमध्ये प्रगत प्रशिक्षण घेतले आहे आणि त्यांनी हजारो रुग्णांना केवळ लक्षणांवर नव्हे, तर आजाराच्या मूळ कारणावर उपचार करणाऱ्या, रोगप्रतिकारशक्ती संतुलित करणाऱ्या वैयक्तिक उपचार योजनांद्वारे सोरायसिसपासून दीर्घकाळ आराम मिळवून दिला आहे.
डॉ. आर. एस. सोनावणे यांच्याकडून अशाच प्रकारच्या अधिक टिप्स आणि माहितीसाठी, त्यांना येथे फॉलो करा –