Psoriatreat: Understanding Psoriasis, Understanding You.

नखांचा सोरायसिस की बुरशीजन्य संसर्ग? दोन्हीमधील फरक कसा ओळखावा? – Nail Psoriasis vs Fungal Nail Infection: How to Tell the Difference in marathi

प्रस्तावना:

नखांचा सोरायसिस की बुरशीजन्य संसर्ग? दोन्हीमधील फरक कसा ओळखावा? – Nail Psoriasis vs Fungal Nail Infection: How to Tell the Difference in marathi – तुमच्या हाताच्या किंवा पायाच्या नखांवर लहान खड्डे दिसत आहेत का? नखांचा रंग बदलला आहे, नखे जाड झाली आहेत किंवा त्यांचा आकार बदलत आहे का? अशा वेळी हा नखांचा सोरायसिस आहे की बुरशीजन्य संसर्ग, असा प्रश्न पडू शकतो.

या दोन्ही समस्यांची लक्षणे काही प्रमाणात सारखी दिसतात. दोन्हीमध्ये नखांचा रंग, जाडी आणि आकार बदलू शकतो. त्यामुळे काही वेळा एका समस्येचा दुसरी समस्या म्हणून गैरसमज होतो आणि चुकीचे उपचार सुरू केले जातात.

मात्र, नखांचा सोरायसिस आणि बुरशीजन्य संसर्ग यांची कारणे वेगवेगळी आहेत. सोरायसिसचा संबंध शरीराच्या रोगप्रतिकारक शक्तीशी असतो, तर बुरशीजन्य संसर्ग नखांमध्ये किंवा नखांच्या खाली बुरशी वाढल्यामुळे होतो.

काही व्यक्तींमध्ये या दोन्ही समस्या एकाच वेळीही असू शकतात.

या लेखात आपण दोन्ही समस्यांमधील फरक, लक्षणे, तपासणी, उपचार आणि नखांची काळजी कशी घ्यावी हे समजून घेणार आहोत.

नखांचा सोरायसिस की बुरशीजन्य संसर्ग

१. नखांचा सोरायसिस म्हणजे काय?

सोरायसिसचा परिणाम हाताच्या किंवा पायाच्या नखांवर होतो, तेव्हा त्याला नखांचा सोरायसिस म्हणतात. नखांची नवीन वाढ ज्या भागातून होते किंवा नखांच्या खालील त्वचेवर त्याचा परिणाम होऊ शकतो.

त्वचेवर सोरायसिस असलेल्या व्यक्तींमध्ये नखांवरही त्याची लक्षणे दिसू शकतात. काही वेळा त्वचेवरील लक्षणांपूर्वी नखांमध्ये बदल दिसतात. क्वचित प्रसंगी त्वचेवर सोरायसिसची स्पष्ट लक्षणे नसतानाही नखांचा सोरायसिस होऊ शकतो.

नखांच्या सोरायसिसची सामान्य लक्षणे:

  • नखांवर लहान खड्डे: नखांच्या पृष्ठभागावर बारीक खड्डे किंवा डेंट्स दिसतात.
  • रंग बदलणे: नखांवर पांढरे, पिवळे किंवा तपकिरी डाग दिसू शकतात.
  • तेलाच्या थेंबासारखे डाग: नखांच्या खाली पिवळसर किंवा लालसर डाग दिसतात.
  • नख त्वचेपासून वेगळे होणे: नखाचा काही भाग खालील त्वचेपासून सुटू लागतो.
  • नखे जाड होणे: नखांच्या खाली जाड पदार्थ साचू शकतो.
  • नखे ठिसूळ होणे: नखांचे टोक तुटू शकते किंवा नखांचा काही भाग खराब होऊ शकतो.

नखांचा सोरायसिस झाल्यास काही व्यक्तींना वेदना, स्पर्श करताना त्रास किंवा हाताने बारीक कामे करताना अडचण येऊ शकते.

nail psoriasis
nail psoriasis

२. नखांचा बुरशीजन्य संसर्ग म्हणजे काय?

नखांमध्ये किंवा नखांच्या खाली बुरशी वाढल्यामुळे होणाऱ्या संसर्गाला वैद्यकीय भाषेत ऑनिकोमायकोसिस म्हणतात.

हा संसर्ग पायांच्या नखांमध्ये अधिक प्रमाणात दिसतो. मात्र, हातांच्या नखांनाही त्याचा त्रास होऊ शकतो. सुरुवातीला बदल कमी दिसतात आणि हळूहळू ते वाढू शकतात.

सामान्य लक्षणे:

  • नखे पिवळी, पांढरी, तपकिरी किंवा कधी हिरवट दिसणे.
  • नखे जाड होणे.
  • नखे ठिसूळ होणे किंवा तुटणे.
  • नखांच्या खाली कचरा किंवा जाड पदार्थ साचणे.
  • नखे खालील त्वचेपासून वेगळी होणे.
  • नखांचा आकार बदलणे.
  • काही वेळा नखांमधून दुर्गंधी येणे.

बुरशीजन्य संसर्ग एका नखातून दुसऱ्या नखात किंवा आसपासच्या त्वचेवर पसरू शकतो. उदाहरणार्थ, पायाच्या बोटांमधील बुरशीजन्य संसर्गासोबत नखांनाही संसर्ग होऊ शकतो.

नखांचा सोरायसिस की बुरशीजन्य संसर्ग? दोन्हीमधील फरक कसा ओळखावा? - Nail Psoriasis vs Fungal Nail Infection: How to Tell the Difference in marathi 1

३. नखांचा सोरायसिस आणि बुरशीजन्य संसर्ग यांतील फरक

दोन्ही समस्यांमध्ये काही समान लक्षणे असली तरी काही गोष्टींवरून डॉक्टरांना फरक समजण्यास मदत होऊ शकते.

वैशिष्ट्यनखांचा सोरायसिसबुरशीजन्य संसर्ग
मुख्य कारणरोगप्रतिकारक शक्तीशी संबंधित दाहबुरशीचा संसर्ग
सामान्य बदललहान खड्डे, तेलाच्या थेंबासारखे डाग, नखे जाड होणेपिवळसर रंग, जाड आणि ठिसूळ नखे
नखांचा पृष्ठभागलहान खड्डे किंवा असमान पृष्ठभागखडबडीत, ठिसूळ किंवा भुसभुशीत
किती नखांवर परिणाम?अनेक नखांवर होऊ शकतोएका नखापासून सुरुवात होऊन पसरू शकतो
सामान्य जागाहात आणि पाय दोन्हींची नखेपायांच्या नखांमध्ये अधिक सामान्य
इतर संकेतत्वचेवर सोरायसिस किंवा सांध्यांचा त्रास असू शकतोपायाच्या बोटांमध्ये बुरशीजन्य संसर्ग असू शकतो
संसर्गजन्य?नाहीपसरू शकतो

हे फक्त सामान्य संकेत आहेत, निश्चित नियम नाहीत. बुरशीचा संसर्ग अनेक नखांमध्ये होऊ शकतो आणि सोरायसिस एकाच नखावरही दिसू शकतो. केवळ नखांचा रंग किंवा आकार पाहून निदान करता येत नाही.

नखांचा सोरायसिस की बुरशीजन्य संसर्ग? दोन्हीमधील फरक कसा ओळखावा? - Nail Psoriasis vs Fungal Nail Infection: How to Tell the Difference in marathi 2

४. नखांचा सोरायसिस आणि बुरशीजन्य संसर्ग एकाच वेळी होऊ शकतात का?

होय. काही व्यक्तींना नखांचा सोरायसिस आणि बुरशीजन्य संसर्ग या दोन्ही समस्या एकाच वेळी असू शकतात.

सोरायसिसमुळे नखांची रचना बदलू शकते. नखे जाड होणे, तुटणे किंवा त्वचेपासून वेगळी होणे असे बदल दिसू शकतात. अशा बदललेल्या नखांमध्ये बुरशीचा संसर्गही होऊ शकतो.

म्हणूनच नखांमध्ये बदल दिसल्यावर ते केवळ सोरायसिस किंवा बुरशीमुळेच झाले आहेत, असे गृहीत धरू नये.

तुम्हाला आधीपासून सोरायसिस असल्यास आणि नखांचा रंग बदलत असेल, नखे जाड होत असतील किंवा नखांच्या खाली पदार्थ साचत असेल, तर डॉक्टरांना बुरशीची तपासणी आवश्यक आहे का ते विचारा.

५. या समस्यांचे निदान कसे केले जाते?

त्वचारोगतज्ज्ञ हातांची आणि पायांची नखे तसेच नखांच्या आसपासची त्वचा तपासतात. ते पुढील प्रश्नही विचारू शकतात:

  • त्वचेवर किंवा डोक्याच्या त्वचेवर सोरायसिस आहे का?
  • नखांमधील बदल कधी सुरू झाले?
  • एकाच नखावर परिणाम आहे की अनेक नखांवर?
  • नखांभोवती खाज, वेदना किंवा सूज आहे का?
  • नखाला पूर्वी दुखापत झाली होती का?
  • सांध्यांमध्ये वेदना, सूज किंवा सकाळी कडकपणा जाणवतो का?

नखांची तपासणी

बुरशीजन्य संसर्गाची शंका असल्यास डॉक्टर नखाचा छोटा तुकडा किंवा नखाखाली साचलेल्या पदार्थाचा नमुना घेऊ शकतात.

हा नमुना सूक्ष्मदर्शकाखाली तपासला जाऊ शकतो किंवा प्रयोगशाळेत पाठवला जाऊ शकतो. काही वेळा बुरशीची वाढ तपासण्यासाठी विशेष चाचणी केली जाते.

सोरायसिस, बुरशीचा संसर्ग आणि नखांना झालेली दुखापत यांची लक्षणे सारखी असू शकतात. त्यामुळे योग्य कारण समजल्यावरच योग्य उपचार निवडता येतात.

६. नखांच्या सोरायसिसचे उपचार

उपचारांची निवड किती नखांवर परिणाम झाला आहे, लक्षणे किती गंभीर आहेत आणि त्वचेवर किंवा सांध्यांमध्येही सोरायसिस आहे का, यावर अवलंबून असते.

त्वचारोगतज्ज्ञ पुढील उपचार सुचवू शकतात:

  • नखांच्या प्रभावित भागावर लावायची औषधी मलमे किंवा क्रीम.
  • नखांच्या कोणत्या भागावर परिणाम झाला आहे त्यानुसार इतर स्थानिक उपचार.
  • निवडक रुग्णांमध्ये नखांच्या आसपास औषधांची इंजेक्शने.
  • नखांचा सोरायसिस गंभीर असल्यास किंवा शरीराच्या इतर भागांवरही सोरायसिस असल्यास संपूर्ण शरीरावर परिणाम करणारी औषधे.

नखे हळूहळू वाढतात. त्यामुळे उपचार सुरू केल्यानंतर सुधारणा दिसण्यासाठी काही महिने किंवा त्याहून अधिक वेळ लागू शकतो. हातांची नखे पायांच्या नखांपेक्षा लवकर वाढतात.

डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय तीव्र औषधी क्रीम किंवा इतर औषधे वापरू नका.

नखांचा सोरायसिस की बुरशीजन्य संसर्ग? दोन्हीमधील फरक कसा ओळखावा? - Nail Psoriasis vs Fungal Nail Infection: How to Tell the Difference in marathi 3

७. नखांच्या बुरशीजन्य संसर्गाचे उपचार

संसर्ग कोणत्या बुरशीमुळे झाला आहे, किती नखांवर परिणाम झाला आहे आणि संसर्ग किती गंभीर आहे, यानुसार उपचार ठरतात.

उपचारांमध्ये पुढील पर्याय असू शकतात:

  • काही सौम्य संसर्गांमध्ये नखांवर लावायची बुरशीनाशक औषधे.
  • काही रुग्णांमध्ये डॉक्टरांनी दिलेली तोंडावाटे घेण्याची बुरशीनाशक औषधे.
  • निवडक प्रकरणांमध्ये खराब झालेल्या नखाचा भाग कापणे किंवा काढणे.

तोंडावाटे घेण्याच्या काही औषधांचे दुष्परिणाम होऊ शकतात आणि ती इतर औषधांशी प्रतिक्रिया देऊ शकतात. त्यामुळे औषधे सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टर तुमचा वैद्यकीय इतिहास तपासू शकतात.

बुरशीजन्य संसर्ग बरा होण्यासाठी अनेक महिने लागू शकतात. संसर्ग नियंत्रणात आल्यानंतरही निरोगी नख वाढण्यासाठी वेळ लागतो.

८. घरी नखांची काळजी कशी घ्यावी?

नखांचा सोरायसिस असो किंवा बुरशीजन्य संसर्ग, योग्य काळजी घेतल्याने नखांचे नुकसान कमी होण्यास मदत होते.

  • नखे स्वच्छ आणि योग्य लांबीची ठेवा.
  • नखे चावू नका किंवा त्यांना ओढून तोडू नका.
  • नखांच्या खाली टोकदार वस्तू घालून साफ करू नका.
  • पायांच्या नखांवर दाब येणार नाही अशी आरामदायक पादत्राणे वापरा.
  • पाय स्वच्छ आणि कोरडे ठेवा.
  • मोजे नियमित बदला.
  • सार्वजनिक स्नानगृहे, जलतरण तलावाजवळील जागा आणि कपडे बदलण्याच्या खोल्यांमध्ये पादत्राणे वापरा.
  • पाणी किंवा स्वच्छतेच्या पदार्थांशी जास्त वेळ संपर्क येत असल्यास हातमोजे वापरा.
  • नखांची खूप जोरात स्वच्छता किंवा घासाघीस टाळा.

नख कापण्याची कात्री, फाइल किंवा इतर साधने इतरांसोबत वापरू नका. वापरल्यानंतर ती स्वच्छ करा.

नखांचा सोरायसिस की बुरशीजन्य संसर्ग? दोन्हीमधील फरक कसा ओळखावा? - Nail Psoriasis vs Fungal Nail Infection: How to Tell the Difference in marathi 4

९. त्वचारोगतज्ज्ञांचा सल्ला कधी घ्यावा?

पुढील लक्षणे दिसल्यास त्वचारोगतज्ज्ञांना भेटा:

  • नखे जाड, पिवळी किंवा ठिसूळ होत असल्यास.
  • नखांवर लहान खड्डे किंवा असामान्य डाग दिसत असल्यास.
  • नखे खालील त्वचेपासून वेगळी होत असल्यास.
  • नखांमधील बदल वाढत असल्यास.
  • सोरायसिस असताना नखांमध्ये नवीन लक्षणे दिसल्यास.
  • नखांभोवती वेदना, सूज किंवा लालसरपणा असल्यास.
  • सांध्यांमध्ये वेदना, सूज किंवा विशेषतः सकाळी कडकपणा जाणवत असल्यास.

नखांचा सोरायसिस आणि सोरायटिक संधिवात यांचा संबंध असू शकतो. त्यामुळे सांध्यांशी संबंधित लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका.

नखांभोवती तीव्र वेदना, पू, वाढता लालसरपणा, ताप किंवा संसर्ग झपाट्याने वाढत असल्यास लवकर वैद्यकीय मदत घ्या. नखावर नवीन काळी रेषा दिसल्यास किंवा ती बदलत अथवा पसरत असल्यासही तपासणी करून घ्या.

निष्कर्ष

नखांचा सोरायसिस आणि बुरशीजन्य संसर्ग या दोन्ही समस्यांमध्ये नखे जाड होणे, रंग बदलणे आणि नखे त्वचेपासून वेगळी होणे अशी लक्षणे दिसू शकतात. मात्र, त्यांची कारणे वेगवेगळी असून उपचारही वेगळे असतात.

नखांवरील लहान खड्डे किंवा तेलाच्या थेंबासारखे डाग सोरायसिसचे संकेत असू शकतात. तर पिवळसर, जाड आणि ठिसूळ नखे बुरशीजन्य संसर्गाची शक्यता दर्शवू शकतात. परंतु या लक्षणांवरून स्वतःहून निदान करणे योग्य नाही.

नखांमध्ये सतत किंवा असामान्य बदल दिसल्यास त्वचारोगतज्ज्ञांचा सल्ला घ्या. गरज पडल्यास नखांच्या नमुन्याची तपासणी करून बुरशी आहे की नाही हे समजू शकते. काही व्यक्तींमध्ये दोन्ही समस्या एकत्रही असू शकतात.

वेळेवर तपासणी आणि योग्य उपचार केल्यास नखांचे आरोग्य जपण्यास आणि त्रास कमी करण्यास मदत होऊ शकते.

तुमच्या हाताच्या किंवा पायाच्या नखांमध्ये असामान्य बदल दिसत आहेत का? सोरायसिसविषयीच्या शंका आणि सल्लामसलतीच्या उपलब्ध पर्यायांची माहिती घेण्यासाठी Psoriatreat शी संपर्क साधा – अपॉईंटमेंट बूक करा. 

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

१. नखांचा सोरायसिस आहे की बुरशीजन्य संसर्ग, हे कसे ओळखावे?
नखांचा सोरायसिस असल्यास नखांवर लहान खड्डे, तेलाच्या थेंबासारखे डाग, नखे जाड होणे किंवा त्वचेपासून वेगळी होणे असे बदल दिसू शकतात. बुरशीजन्य संसर्गात नखे पिवळी, जाड आणि ठिसूळ होऊ शकतात. मात्र, दोन्हींची लक्षणे सारखी असल्यामुळे डॉक्टरांची तपासणी आणि गरजेनुसार चाचणी आवश्यक असते.

२. नखांचा सोरायसिस बुरशीजन्य संसर्गासारखा दिसू शकतो का?
होय. दोन्ही समस्यांमध्ये नखांचा रंग बदलणे, जाड होणे आणि नखे त्वचेपासून वेगळी होणे असे बदल दिसू शकतात. त्यामुळे योग्य निदानासाठी त्वचारोगतज्ज्ञांची तपासणी महत्त्वाची आहे.

३. नखांचा सोरायसिस संसर्गजन्य आहे का?
नाही. नखांचा सोरायसिस हा रोगप्रतिकारक शक्तीशी संबंधित आजार आहे. तो एका व्यक्तीकडून दुसऱ्या व्यक्तीकडे पसरत नाही. मात्र, बुरशीजन्य संसर्ग पसरू शकतो.

४. नखांचा सोरायसिस आणि बुरशीचा संसर्ग एकाच वेळी होऊ शकतो का?
होय. दोन्ही समस्या एकाच नखावर असू शकतात. बुरशीचा संसर्ग असल्याची शंका असल्यास डॉक्टर नखाच्या नमुन्याची तपासणी सुचवू शकतात.

५. नखांचा सोरायसिस लवकर बरा होतो का?
सहसा नाही. नखे हळूहळू वाढत असल्यामुळे सुधारणा दिसण्यासाठी काही महिने किंवा त्याहून अधिक वेळ लागू शकतो. उपचारांचा कालावधी लक्षणांची तीव्रता आणि किती नखांवर परिणाम झाला आहे यावर अवलंबून असतो.

लेखक –

हा लेख डॉ. आर. एस. सोनावणे यांनी लिहिला आहे.
एम.डी. (होमिओपॅथी), डीआय (होमिओपॅथी), लंडन
भारतातील सोरायसिस विशेषज्ञ डॉक्टर.

डॉ. आर. एस. सोनावणे हे भारतातील पहिले होमिओपॅथिक सोरायसिस विशेषज्ञ आहेत, ज्यांना सोरायसिस आणि संबंधित जुनाट त्वचेच्या आजारांवर सर्वांगीण, रुग्ण-केंद्रित दृष्टिकोनाने उपचार करण्याचा ४० वर्षांहून अधिक समर्पित अनुभव आहे. त्यांनी होमिओपॅथीमध्ये प्रगत प्रशिक्षण घेतले आहे आणि त्यांनी हजारो रुग्णांना केवळ लक्षणांवर नव्हे, तर आजाराच्या मूळ कारणावर उपचार करणाऱ्या, रोगप्रतिकारशक्ती संतुलित करणाऱ्या वैयक्तिक उपचार योजनांद्वारे सोरायसिसपासून दीर्घकाळ आराम मिळवून दिला आहे.

डॉ. आर. एस. सोनावणे यांच्याकडून अशाच प्रकारच्या अधिक टिप्स आणि माहितीसाठी, त्यांना येथे फॉलो करा –

https://www.instagram.com/psoriatreat_india

https://www.linkedin.com/in/psoriatreat

तुमच्या सोरायसिसची तीव्रता पहा – Psoriasis Severity Calculator

[Disclaimer – The images used in this article are for educational and reference purposes only. They are not original patient photographs from Psoriatreat and should not be used for self-diagnosis. Skin conditions can look different from person to person, and a healthcare professional should assess persistent or unusual skin changes.]

Book an Appointment