या लेखाची प्रस्तावना:
Sun, Sweat, and Psoriasis: expert advice for managing psoriasis in peak summer in marathi – अनेकांना उन्हाळ्यातील उबदार हवामान आणि जास्त वेळ सूर्यप्रकाश आवडतो, तर सोरायसिस असलेल्या काही लोकांसाठी उन्हाळ्याचे महिने विशेष समस्या घेऊन येतात. उष्णता, घाम आणि जास्त वेळ उन्हात राहिल्याने आधीच संवेदनशील असलेल्या त्वचेला त्रास होऊ शकतो आणि त्यांच्या सोरायसिसचा त्रास वाढू शकतो किंवा तो अधिक गंभीर होऊ शकतो.
काही सोरायसिसग्रस्तांसाठी सूर्यप्रकाशाचा माफक संपर्क सकारात्मक परिणाम देऊ शकतो, परंतु जास्त संपर्क, डिहायड्रेशन (शरीरातील पाण्याची कमतरता) आणि घाम यामुळे सोरायसिसची लक्षणे अधिक गंभीर होऊ शकतात. म्हणून, सोरायसिसग्रस्तांना उन्हाळ्यात आरामदायी वाटण्यासाठी सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे स्वतःला योग्य प्रकारे उन्हात कसे ठेवावे, उष्णतेचे व्यवस्थापन कसे करावे आणि आपल्या त्वचेची योग्य काळजी कशी घ्यावी हे शिकणे.
योग्य खबरदारी आणि काही जीवनशैलीतील बदलांसह, तुम्ही तुमच्या सोरायसिसचे अधिक चांगल्या प्रकारे व्यवस्थापन करू शकता आणि उन्हाळ्याचा आनंद घेणे सुरू ठेवू शकता.
उन्हाळ्यातील हवामानाचा सोरायसिसवर कसा परिणाम होऊ शकतो:
उन्हाळ्यातील हवामानाचा सोरायसिसवर आणि त्याच्या उपचार पद्धतीवर विविध प्रकारे परिणाम होतो. काही सोरायसिस रुग्णांसाठी, सूर्यप्रकाशातील नैसर्गिक अतिनील (UV) किरणांमुळे सोरायसिसची लक्षणे कमी होण्यास मदत होऊ शकते, कारण हे किरण सोरायसिसला कारणीभूत असलेल्या त्वचेच्या पेशींची निर्मिती कमी करण्यास मदत करतात.
दुसरीकडे, जास्त उष्णता, घाम किंवा सनबर्नमुळे सोरायसिस रुग्णांना जाणवणारी जळजळ आणि दाह वाढू शकतो. घाम जास्त वेळ त्वचेवर राहिल्यास त्वचेला त्रास होऊ शकतो, विशेषतः शरीराच्या घड्यांमध्ये आणि एकमेकांच्या संपर्कात असलेल्या त्वचेच्या पृष्ठभागांमध्ये.
उन्हाळ्यातील हवामानाचा तुमच्या त्वचेवर कसा परिणाम होतो हे जाणून घेतल्यास, कालांतराने सोरायसिस विकसित होण्यापासून किंवा वाढण्यापासून रोखण्यासाठी आवश्यक उपाययोजना करण्यास तुम्हाला मदत होऊ शकते.
१. सूर्यप्रकाशाचे व्यवस्थापन करा
काही लोकांसाठी, विशेषतः जेव्हा ते कमी वेळेसाठी सूर्यप्रकाशात राहतात, तेव्हा सोरायसिसवर सूर्यप्रकाशाचा सकारात्मक परिणाम होऊ शकतो. अति सूर्यप्रकाशामुळे त्वचेला भाजल्यासारखे होऊ शकते, ज्यामुळे त्रास वाढू शकतो.
सूर्यप्रकाशाचा धोका कमी करण्याचे सुरक्षित मार्ग खालीलप्रमाणे आहेत:
- सकाळी १० ते दुपारी २ या वेळेत उन्हात घालवलेला वेळ मर्यादित ठेवणे.
- शरीराच्या ज्या भागांवर सोरायसिस नाही, त्या भागांवर ब्रॉड रेंज सनस्क्रीन लावणे.
- संरक्षक कपडे घालणे (टोपी आणि हलक्या वजनाचे लांब बाह्यांचे शर्ट).
- दीर्घकाळ बाहेर राहण्याऐवजी, उन्हात घालवलेला वेळ हळूहळू वाढवणे.
सूर्यप्रकाशाच्या संपर्कात संतुलित दृष्टिकोन ठेवल्यास, तुम्ही तुमच्या त्वचेला इजा न पोहोचवता सूर्यप्रकाशाच्या फायदेशीर परिणामांचा लाभ घेऊ शकाल.
२. जळजळ कमी करण्यासाठी घामावर नियंत्रण ठेवा
उष्ण हवामानात घाम येणे ही एक नैसर्गिक शारीरिक क्रिया असली तरी, जास्त घामामुळे सोरायसिसच्या पॅचेसमध्ये जळजळ होऊ शकते. जर घाम त्वचेवर राहिला, तर त्यामुळे खाज आणि अस्वस्थता वाढू शकते.
घाम नियंत्रित करण्याचे उपाय खालीलप्रमाणे आहेत:
- सुतीसारखे सैल आणि हवा खेळती राहणारे कपडे घालणे.
- शारीरिक हालचालीनंतर लगेच घामाने भिजलेले कपडे बदलणे.
- त्वचेवरील घाम पुसण्यासाठी मऊ कापडाचा वापर करणे.
- बाहेरून आल्यानंतर थंड पाण्याने अंघोळ करणे.
त्वचा कोरडी आणि थंड ठेवल्याने जळजळ कमी होण्यास आणि प्रादुर्भाव शांत होण्यास मदत होऊ शकते.
३. पाणी प्या
निरोगी त्वचा टिकवून ठेवण्यासाठी हायड्रेशन (शरीरात पुरेसे पाणी असणे) अत्यंत महत्त्वाचे आहे, परंतु उन्हाळ्यात ते अधिकच आवश्यक ठरते कारण घामामुळे शरीरातील बरेच द्रवपदार्थ कमी होतात.
पुरेशा प्रमाणात पाणी प्यायल्याने, तुम्ही त्वचेच्या नैसर्गिक संरक्षणास मदत कराल आणि सोरायसिसमुळे होणारा कोरडेपणा व त्वचेची जळजळ कमी करू शकाल.
शरीरात पुरेसे पाणी टिकवून ठेवण्यासाठी काही सोप्या युक्त्या:
- दिवसभर पाणी पिणे.
- जास्त पाणी असलेली फळे आणि भाज्या खाणे. (उदाहरणे: टरबूज, काकडी, संत्री)
- जास्त साखर असलेली पेये आणि मद्यपान कमी करणे, कारण यामुळे शरीरातील पाण्याची पातळी कमी होते.
शरीरात योग्य प्रमाणात पाणी ठेवल्याने तुमची त्वचा केवळ चांगली राहणार नाही, तर तिला निरोगी स्वरूपही मिळेल.
४. तुमच्या त्वचेसाठी चांगले असलेले उन्हाळी कपडे घाला.
उन्हाळ्याच्या महिन्यांत कपडे घालण्याच्या बाबतीत, तुम्ही वापरत असलेल्या कापडाचे प्रकार आणि शैली तुमच्या सोरायसिससाठी फायदेशीर किंवा हानिकारक ठरू शकतात.
बऱ्याचदा, घट्ट आणि कृत्रिम धाग्यांचे कपडे उष्णता आणि घाम त्वचेजवळ अडकवून ठेवतात, ज्यामुळे जळजळ वाढते.
त्याऐवजी, तुम्ही असे कपडे घालावेत जे तुमच्या त्वचेला श्वास घेण्यास आणि थंड राहण्यास मदत करतील. यासाठी खालील गोष्टी वापरा:
- सैलसर सुती/सुती मिश्रणाचे कपडे.
- ओलावा शोषून घेणारे हलके कापड.
- हलक्या रंगाचे कपडे, कारण हलके रंग जास्त उष्णता धरून ठेवत नाहीत.
यामुळे तुमचे शरीर थंड राहील आणि त्वचेची जळजळ कमी होण्यास मदत होईल.
५. त्वचेची सौम्य निगा राखण्याची पद्धत विकसित करा आणि ती कायम ठेवा
उन्हाळ्याच्या महिन्यांत, संवेदनशील त्वचेसाठीही पुरेसे सौम्य असतील अशीच त्वचेच्या निगेची उत्पादने (skincare products) वापरण्याचा तुम्ही सर्वतोपरी प्रयत्न केला पाहिजे.
त्वचेच्या निगेची सौम्य पद्धत विकसित करण्यासाठी आणि ती सातत्याने पाळण्यासाठी येथे काही टिप्स दिल्या आहेत:
- केवळ सौम्य आणि सुगंधविरहित क्लीन्झर्सचा वापर करा; जेव्हा जेव्हा गरज असेल, तेव्हा सौम्य क्लीन्झर वापरा.
- आंघोळीनंतर त्वचेवर मॉइश्चरायझर लावा, जेणेकरून त्वचा अतिशय कोरडी पडणार नाही.
- कोणतेही कठोर स्क्रब्स किंवा तीव्र रसायने असलेली उत्पादने वापरणे टाळा.
त्वचेच्या निगेच्या एका चांगल्या पद्धतीचा अवलंब करून तुम्ही त्वचेच्या संरक्षक थराची (skin barrier) सौम्यपणे काळजी घेऊ शकता आणि हा थर निरोगी ठेवू शकता.
६. सोरायसिसचा त्रास पुन्हा बळावण्यास कारणीभूत ठरणारे घटक (Triggers) कमी करणे
उन्हाळ्याचे कडक दिवस शरीरासाठी कठीण असतात, कारण या काळात शरीरावर शारीरिक ताण किंवा गरजा वाढलेल्या असतात. आरोग्यासाठी हितकारक म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या, तसेच शरीरातील दाह (inflammation) कमी करण्यास मदत करू शकणाऱ्या जीवनशैलीतील काही सवयी खालीलप्रमाणे आहेत:
- व्यायाम किंवा विश्रांतीच्या तंत्रांद्वारे तणाव कमी करणे
- पुरेशी विश्रांती घेणे
- फळे आणि भाज्यांनी समृद्ध असलेला, संतुलित आहार घेणे
- मद्यपानावर मर्यादा घालणे
जर उन्हाळ्याच्या महिन्यांत तुमचा सोरायसिसचा त्रास बळावला, वेदनादायक झाला किंवा त्याचे व्यवस्थापन करणे कठीण झाले, तर मदतीसाठी तुम्ही त्वचारोगतज्ज्ञाचा (Dermatologist) सल्ला घेतला पाहिजे. आरोग्य सेवा पुरवणारे तज्ज्ञ तुम्हाला उपचारांचे योग्य पर्याय सुचवू शकतील किंवा तुमच्या गरजांनुसार तुमच्या सध्याच्या उपचार योजनेत आवश्यक ते बदल करू शकतील.
उन्हाळ्याच्या ऐन भरात सोरायसिसचे व्यवस्थापन करणे:
उन्हाळ्याच्या ऐन भरात सोरायसिसचे प्रभावीपणे व्यवस्थापन करण्यासाठी, खालील गोष्टींची जाणीव असणे आवश्यक आहे:
1) तुम्ही किती वेळ उन्हाच्या संपर्कात राहता
2) घाम येण्यावर ठेवलेले नियंत्रण
3) तुम्ही शरीरात किती प्रमाणात द्रवपदार्थ (पाणी) घेत आहात
4) तुम्ही त्वचेच्या निगेसाठी कोणत्या प्रकारची उत्पादने वापरता
अधिक माहितीसाठी
निष्कर्ष:
उन्हाळ्याच्या महिन्यांमध्ये (विशेषतः ऐन उन्हाळ्यात) सूर्यप्रकाश, घामावर नियंत्रण, शरीरातील पाण्याचे प्रमाण राखणे आणि त्वचेची काळजी घेण्याच्या प्रभावी पद्धतींच्या बाबतीत सोरायसिसचे योग्य व्यवस्थापन करणे महत्त्वाचे आहे. जरी उष्णता आणि आर्द्रतेमुळे काही लोकांमध्ये सोरायसिसच्या लक्षणांचा त्रास वाढू शकतो, तरीही त्वचेचे व्यवस्थापन करण्यासाठी साधी खबरदारी घेतल्यास, सोरायसिसग्रस्त रुग्ण अधिक आनंददायी उन्हाळा घालवू शकतात.
सोरायसिसग्रस्त रुग्ण सूर्यप्रकाशात जाण्याचे प्रमाण संतुलित ठेवून, हवा खेळती राहणाऱ्या किंवा हलक्या कापडाचे कपडे घालून, भरपूर पाणी पिऊन आणि त्वचेची काळजी घेण्याच्या सौम्य पद्धतींचा वापर करून आपल्या त्वचेचे संरक्षण करू शकतात आणि उन्हाळ्याच्या हंगामाचा अधिक आरामात आनंद घेऊ शकतात.
प्रत्येकाच्या त्वचेची तापमान आणि सूर्यप्रकाशाप्रती संवेदनशीलता वेगवेगळी असते. प्रत्येक व्यक्तीची त्वचा सूर्याच्या उष्णतेवर कशी प्रतिक्रिया देते याचे निरीक्षण केल्यास, उन्हाळ्याच्या महिन्यांमध्ये सोरायसिसचे सर्वोत्तम व्यवस्थापन कसे करावे याबद्दल मौल्यवान माहिती मिळेल.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
१. सूर्यप्रकाशामुळे सोरायसिसला मदत होते की तो वाढतो?
काही लोकांसाठी मध्यम सूर्यप्रकाश सोरायसिसची लक्षणे सुधारण्यास मदत करू शकतो, कारण अतिनील किरणे (UV rays) त्वचेच्या पेशींची वाढ कमी करू शकतात. तथापि, जास्त सूर्यप्रकाशामुळे सनबर्न होऊ शकतो आणि सोरायसिसचा त्रास वाढू शकतो, म्हणून संतुलन राखणे महत्त्वाचे आहे.
२. सोरायसिस असताना मी माझ्या त्वचेला सुरक्षितपणे सूर्यप्रकाशात कसे आणू शकेन?
तुम्ही खालील गोष्टी करून सूर्यप्रकाशाचा वापर सुरक्षितपणे नियंत्रित करू शकता:
- थेट सूर्यप्रकाशात राहण्याचा वेळ मर्यादित ठेवणे, विशेषतः सकाळी १० ते दुपारी २ या वेळेत.
- सूर्यप्रकाशाचा वेळ हळूहळू वाढवणे.
- संरक्षक कपडे घालणे.
- प्रभावित नसलेल्या भागांवर सनस्क्रीन लावणे.
यामुळे तुमच्या त्वचेला इजा न होता तुम्हाला फायदे मिळण्यास मदत होते.
३. घामामुळे सोरायसिसमध्ये जळजळ का होते?
घामामुळे सोरायसिसमध्ये जळजळ होऊ शकते, कारण तो त्वचेवर राहिल्यास, विशेषतः जिथे त्वचेच्या घड्या पडतात किंवा त्या एकमेकांवर घासल्या जातात, तिथे खाज, लालसरपणा आणि अस्वस्थता येऊ शकते.
४. उन्हाळ्यात सोरायसिसचा त्रास टाळण्यासाठी मी घामावर नियंत्रण कसे ठेवू शकेन?
घाम नियंत्रित करण्यासाठी:
- सुतीसारखे सैल आणि हवा खेळती राहणारे कपडे घाला.
- घाम आलेले कपडे पटकन बदला.
- बाहेरच्या कामांनंतर थंड पाण्याने अंघोळ करा.
- त्वचेवरील घाम हळुवारपणे पुसा.
या उपायांमुळे तुमची त्वचा कोरडी राहण्यास आणि जळजळ कमी होण्यास मदत होते.
५. उन्हाळ्यात सोरायसिस नियंत्रित करण्यासाठी शरीरात पुरेसे पाणी असणे महत्त्वाचे आहे का?
होय, शरीरात पुरेसे पाणी असणे आवश्यक आहे. पुरेसे पाणी प्यायल्याने त्वचेतील ओलावा टिकून राहतो, कोरडेपणा कमी होतो आणि त्वचेच्या नैसर्गिक संरक्षक कवचाला आधार मिळतो, ज्यामुळे सोरायसिसची लक्षणे नियंत्रित ठेवण्यास मदत होऊ शकते.
६. उन्हाळ्यात सोरायसिससाठी कोणत्या प्रकारचे कपडे सर्वोत्तम आहेत?
सर्वोत्तम कपड्यांमध्ये सैल, हलके आणि हवा खेळती राहणारे सुती कापड समाविष्ट आहे. हलक्या रंगाचे कपडे देखील उपयुक्त ठरतात कारण ते उष्णता परावर्तित करतात आणि शरीराला थंड ठेवतात.
७. सोरायसिसच्या रुग्णांनी उन्हाळ्यात त्वचेची काळजी कशी घ्यावी?
सौम्य त्वचेची काळजी घेण्याची शिफारस केली जाते:
- सौम्य, सुगंध-मुक्त क्लीन्झर्स वापरा.
- नियमितपणे मॉइश्चरायझर लावा.
- तीव्र स्क्रब किंवा तीव्र रासायनिक उत्पादने टाळा.
यामुळे त्वचेचा संरक्षक थर सुरक्षित राहतो आणि जळजळ टाळण्यास मदत होते.
८. उन्हाळ्यात सोरायसिससाठी डॉक्टरांचा सल्ला कधी घ्यावा?
तुम्ही डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा जर:
- लक्षणे गंभीर, वेदनादायक झाली किंवा लक्षणीयरीत्या वाढली.
- सोरायसिसचा त्रास वारंवार होत असेल आणि तो नियंत्रणात ठेवणे कठीण होत असेल.
- तुमचे सध्याचे उपचार प्रभावी ठरत नसतील. त्वचारोगतज्ज्ञ योग्य उपचार आणि आवश्यक बदल सुचवू शकतात.
लेखक –
हा लेख डॉ. आर. एस. सोनावणे यांनी लिहिला आहे.
एम.डी. (होमिओपॅथी), डीआय (होमिओपॅथी), लंडन
भारतातील सोरायसिस विशेषज्ञ डॉक्टर.
डॉ. आर. एस. सोनावणे हे भारतातील पहिले होमिओपॅथिक सोरायसिस विशेषज्ञ आहेत, ज्यांना सोरायसिस आणि संबंधित जुनाट त्वचेच्या आजारांवर सर्वांगीण, रुग्ण-केंद्रित दृष्टिकोनाने उपचार करण्याचा ३९ वर्षांहून अधिक समर्पित अनुभव आहे. त्यांनी होमिओपॅथीमध्ये प्रगत प्रशिक्षण घेतले आहे आणि त्यांनी हजारो रुग्णांना केवळ लक्षणांवर नव्हे, तर आजाराच्या मूळ कारणावर उपचार करणाऱ्या, रोगप्रतिकारशक्ती संतुलित करणाऱ्या वैयक्तिक उपचार योजनांद्वारे सोरायसिसपासून दीर्घकाळ आराम मिळवून दिला आहे.
डॉ. आर. एस. सोनावणे यांच्याकडून अशाच प्रकारच्या अधिक टिप्स आणि माहितीसाठी, त्यांना येथे फॉलो करा –